Terzibaba İdrîsiyye Fassı'nı modern sâlik için nasıl yorumlar?

Terzibaba Necdet Ardıç, İdrîsiyye Fassı'nın temelinde yatan ruhâniyet kavramını, sâlikin mânevî yolculuğunda yaşadığı derinleşmelerle açıklar. Bu fassın ana teması olan mükâşefe, sâlikin gayb âleminden veya doğrudan Hak'tan kalbine inen idrâklere ulaşmasıdır. Bu idrâklar, mücâhedenin ve nefsin tezkiye edilmesinin bir meyvesidir. Sâlik, nefsânî ve hayvânî isteklerden arınarak, gönlünde tevhidî hakikatleri alabilecek bir saha hazırlar; bu durum, İsmail'in kurban edilmesi kıssasının veled-i kalb bağlamında yorumlanmasıyla açıklanır²·³.

Sâlikin bu süreçte yaşadığı haller, nefs mertebeleriyle de ilişkilidir. Örneğin, kendisine gelen tecellîlere alışık olmaması sebebiyle duyduğu âcizlik ve hayranlık hâli, nefs-i levvâme mertebesinin yaşantısıdır ve şerîat mertebesidir⁴. Eğer sâlik bu evrede mürşidinden uzanan Muhammedî dalı tutarsa, farka gelir ve Bakâbillâh hâlini yaşar⁵. Bu, aynı zamanda kişinin kendi beden ülkesinde Mehdi'nin zuhur etmesi ve İsa a.s.'ın Mehdi'nin arkasında salat etmesi gibi bâtınî alametlerin tahakkuk etmesidir⁵. Terzibaba, mübarek gece ve günlerin de dervişin seyrinde yaşaması gereken durumlar olduğunu belirtir; Regaib tecrübesiyle gönlüne Hakîkat-i Muhammediyye tohumları atılan sâlikin, bu oluşumun kemalini sağlaması gerektiğini vurgular⁶·⁷. Bu yolculukta sâlikin her amelinde Hakk'a yönelişi olan niyet, amelin ruhu ve özüdür (Niyet). Her mertebenin bir başlangıcı ve sonu vardır; bu vakitlerin takdiri Hakk'a ve Mürşîd-i Kâmil'e aittir¹.