Terzibaba İsmâîliyye Fassı'nı modern sâlik için nasıl yorumlar?

Terzibaba Necdet Ardıç, İsmâîliyye Fassı'nı modern sâlikin mânevî yolculuğunda önemli bir merhale olarak ele alır. Bu fassın temelinde, Hz. İbrahim'in oğlu İsmail'i kurban etme emri yatar ki, Terzibaba bu olayı veled-i kalbin kurban edilmesi olarak yorumlar¹. Sâlik, bu mertebeye ulaştığında, gönlünde tevhidî hakikatleri idrak edebilecek bir saha hazırlamak için nefsânî ve hayvânî istek ve arzularını kurban etmelidir¹. Bu, sâlikin birtakım kötü huylardan kurtulması ve mânevî bir arınma sürecine girmesi anlamına gelir. Örneğin, Hicr Sûresi'nin enfüsî yorumunda, İbrahim'in buzağıyı kesmesi, sâlikin nefs-i levvâme mertebesindeki bazı ahlâklarını Hak yolunda feda etmesi ve terk etmesi olarak açıklanır. Bu ahlâkların riyâzat ve mücâhede ateşiyle pişirilmesi, yani arındırılması, sâlikin kendindeki esmâ-i ilâhiyye'leri güçlendirmesi ve Hak yolunda mertebe kat etmesi demektir². Sâlikin bu süreçte yaşadığı acizlik ve hayranlık hali, kendisine gelen tecellîlere alışık olmamasından kaynaklanır ve bu durum, havf ve recâ (korku ve ümit) arasında bulunma hali olarak nefs-i levvâme mertebesinin yaşantısıdır³. Bu kurban etme eylemi, sâlikin kendi sırrını açması, ezelî hakikatini ve Hak'la ilişkisinin ezelî mahiyetini idrak etmesi olan mükâşefe-i sır ile de ilişkilendirilebilir. Terzibaba'ya göre, sâlikin seyr ü sülûkteki her mertebe geçişi bir nevi berzahtır ve her tecellînin belirli bir süresi vardır⁴. Bu bağlamda, veled-i kalbin kurban edilmesi, sâlikin mânevî yolculuğunda bir mertebeden diğerine geçişini sağlayan kritik bir adımdır.