Terzibaba Mûseviyye Fassı'nı modern sâlik için nasıl yorumlar?

Terzibaba Necdet Ardıç, Mûseviyye Fassı'nı ve Hz. Mûsâ'nın mu'cizelerini modern sâlikin mânevî yolculuğuna uyarlayarak enfüsî bir bakış açısıyla ele alır. Mu'cize kavramı, tasavvufta peygamberin nübüvvet iddiâsını ispata yarayan dışsal bir olaydan ziyade, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyetinin zorunlu bir tezâhürü olarak görülür (Mu'cize, K1-14). Terzibaba bu anlayışı sâlikin kendi iç dünyasına taşır.

Sâlikin seyr ü sülûkunda yaşadığı dönüşümler, Hz. Mûsâ'nın asâsının yılana dönüşmesi gibi olaylarla sembolize edilir. Örneğin, bir sâlikin yılanı öldürmesi, nefs-i emmâre mertebesinden nefs-i levvâme mertebesine geçişin bir işareti olarak yorumlanır ve bu durum, o kişiye nefs-i levvâme dersinin açıldığını gösterir³. Bu, sâlikin kendi nefsini muhâsebeye çekmesi, Haşr 18'deki emrin yaşanmasıyla ilgili ahlâkî mîzânın bir tezâhürüdür (Mîzân, K1-101).

Terzibaba'ya göre, "Mûsevîyyeten Îsevîyete ulaşan sâlik", bu süreçte bir deve keser ve şeytanını taşlayıp Müslüman eder. Bu eylem, Hacc'da Mina'da gerçekleşen sembolik bir ibadetle ilişkilendirilerek, sâlikin üç cemreye taş atmasıyla üçüncü mertebenin tamamlandığına işaret eder¹·². Bu, sâlikin nefs-i emmâre ve akl-ı maaş gibi vehîm kuvvelerinden arınarak ilâhî tecellîlere, yani zikre açık bir gönül hâline gelmesidir⁴.

Bu yorum, peygamberlerin mu'cizelerinin dışsal ve tarihsel bağlamından çıkarılıp, sâlikin kendi içsel tekâmül yolculuğunda yaşadığı mânevî hallere ve dönüşümlere birer işaret olarak okunmasını sağlar. Böylece Mûseviyye Fassı, modern sâlik için kendi nefsini terbiye etme ve Hak'la olan ilişkisini derinleştirme yolunda bir rehber hâline gelir.