Terzibaba'nın Mûseviyye Fassı şerhinde altını çizdiği özgün noktalar nelerdir?

Terzibaba'nın Mûseviyye Fassı şerhi, Hz. Mûsâ'nın (a.s.) diğer resûller üzerindeki rüçhânını ve ulüvv-i mertebesini dört ana noktada tahkik eder. Bu mertebenin ilk ve en önemli veçhesi, Mûsâ'nın Allah Teâlâ ile melek vasıtası olmaksızın doğrudan tekellüm etmesidir¹. Bu durum, Mûsâ'ya özel bir yakınlık ve ilahi hitaba doğrudan muhatap olma şerefi bahşeder. İkinci olarak, Terzibaba, mu'cize kavramını akâiddeki genel tanımından farklı bir mertebede ele alır. Mu'cize, peygamberlerin nübüvvet iddiâsını ispata yarayan, âdet dışı ve taklit edilemeyen olağanüstü hâller olmaktan öte, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyetinin zorunlu bir tezahürüdür. Yani, Mûsâ'nın asâsının yılana dönüşmesi gibi olaylar, dış dünyada bir cismin gerçekten dönüşmesinden ziyade, Hak'ın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun bir adıdır.

Üçüncü olarak, Terzibaba, İbn Arabî'nin Mûseviyye Fassı'nda işlediği irfânî mu'cize tasavvuruna dikkat çeker. Bu tasavvurda, peygamber mahallinin kendisi bir mu'cizedir; yani peygamberin varlığı, ilahi kudretin ve hikmetin bir tecelligâhı olarak başlı başına bir harikadır. Dördüncü olarak, Terzibaba, insan-ı kâmilin âlemdeki merkeziyetini ve her şeyin onun taht-ı tesirinde bulunduğunu vurgular. Bütün ulvi ve süfli âlemde ne varsa, Allah'ın emrine ve insan-ı kâmilin kontrolüne verilmiştir. Âlemde Hakk'ı hamd ile tesbih etmeyen hiçbir varlık olmadığı gibi, insan-ı kâmilin tesiri altında bulunmayan hiçbir şey de yoktur². Bu, insan-ı kâmilin, tüm esmâ ve sıfatlara cami olan "Allah" isminin bir tecellisi olarak, âlemde her şeyi ihata eden bir noktayı temsil ettiğini gösterir³. Bu bağlamda, her varlığın Rabbi ile arasındaki özel irtibat yönü, merkezdeki noktadan çevreye uzanan bir çizgi gibi tasvir edilir⁴.