Tevbe 100 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Tevbe Sûresi'nin 100. âyeti, tasavvufî sülûkun nihayetinde ulaşılan kemâlât mertebesini işaret eder. Bu âyet, "Ve o kimseler ki, ihsâna tâbi' oldular; Allah onlardan râzı oldu ve onlar da Allah'dan râzı oldular ve Allah onlar için ebedi oldukları halde, altından nehirler akan cennetler hazırladı; işte bu, büyük bir kurtuluştur" buyurarak, sâlikin Hak ile olan ilişkisinde karşılıklı rızanın önemini vurgular¹. Sâlik için bu, günahlardan dönüş olan tevbe²·³ ile başlayan yolculuğun, Allah'ın takdirine şikâyetsiz tahammül etme hâli olan sabır ve nihayetinde Hak'la vuslat⁴ ile taçlanmasıdır.

Bu âyet, sâlikin nefsini muhasebeye çekerek gafletle geçirdiği ömre hasret duyması ve bu hasretin tevbe ve inâbenin başlangıcı olmasıyla da ilişkilendirilir⁵. Sâlik, bu süreçte Allah'tan bağışlanma dileyerek tesbih eder⁶. Tevbe makamından sonra gelen vera, zühd, fakr ve sabır gibi makamları aşan sâlik, bu âyetin işaret ettiği rıza makamına ulaşır. Bu makamda sâlik, Hak'la birlikte ama ayık olma hâli olan sahv-i ba'de's-sekr mertebesine erişir ki bu, sülûkun kemâlidir. Tevbe Sûresi'nin 119. âyeti ise sâdıklarla beraber olmayı emrederek, sâlikin bu yolda salih kişilerle sohbet etmesinin önemini belirtir⁷. Bu durum, sâlikin Hak'la olan bağını güçlendirerek, 100. âyetteki rıza ve kurtuluş hâline ulaşmasına vesile olur.