Tevekkül nedir?
Tevekkül, tasavvufî sülûkun önemli bir merhalesi olup, sebeplere sarıldıktan sonra neticeyi Allah'a havale etmektir. Bu, tembellik veya sebepleri terk etmek anlamına gelmez; aksine, sebepleri var edenin Allah olduğunu bilerek, O'nun koyduğu düzene riayet etmeyi ve fiilen çalışmayı gerektirir¹. Hz. Peygamber'in "Deveni bağla, sonra Allah'a tevekkül et" hadisi²·³ bu dengeyi açıkça ortaya koyar. Tevekkül, avamdan ehassa doğru dereceleri olan bir kavramdır; en yüksek mertebesi ise varlıkta sadece Hakk'ı görmek ve vahdet şuuruna ulaşmaktır⁴.
Detaylı cevap
Tevekkül, sözlükte "vekil tutmak, işi başkasına havale etmek" anlamına gelir⁵. Tasavvufta ise bu kavram, sâlikin tüm gücüyle sebeplere sarıldıktan sonra, işin sonucunu gönülden Allah'a bırakmasıdır⁵. Bu, pasif bir bekleyiş değil, aktif bir çabanın ardından gelen bir teslimiyettir. Kur'ân-ı Kerîm'de yetmişten fazla yerde tevekkülden bahsedilir; Âl-i İmrân 3/159 ayeti "Karar verince de Allah'a tevekkül et" buyurarak bu ilkeyi vurgular⁵.
Tevekkülün hakikati, sebepleri tamamen terk etmek ve tembellik etmek değildir¹. Bilakis, sebeplere riayet etmek, tevekkülün bir parçasıdır. Hz. Peygamber'in "Deveni bağla, sonra Allah'a tevekkül et" emri²·³, bu dengeyi net bir şekilde ifade eder. "Kazanan Allah'ın sevgilisidir" hadisi de⁶ çalışmanın ve kesbin önemini gösterir.
Tevekkülün dereceleri vardır:
- Avam tevekkülü: Sebeplere başvurup Allah'a güvenmektir⁴. Bu, çoğu zâhidin dahi tam olarak erişemediği, taklidi bir tevekkül olabilir⁷.
- Havas tevekkülü: Sebepleri aradan kaldırmaktır⁴.
- Ehass tevekkülü: Varlıkta sadece Hakk'ı görmek ve vahdet şuuruna ulaşmaktır⁴. Bu mertebede tevekkül, vahdet şuurunun meyvesi olarak kabul edilir⁴. Şeytan, tevekkülün hakikatini idrak edemeyen taklitçilerle alay edebilir ve onları yoldan çıkarabilir⁸. Gerçek tevekkül, Hakk'a itimadı tazammun eden latif bir kesbdir⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Zümer Sûresi · s.114“Ancak tevekkül, sebepleri tamamen terk etmek ve tembellik etmek ma'nâsına gelmez. Tevekkül, sebepleri var edenin O olduğunu bilmek, ancak O'nun koyduğu düzen iç”Oku
- 2Tirmizî
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.477“Ya'ni arslan dedi ki: Evet tevekkül sâliki Hakk'a vâsıl eden bir rehberdir, bu redd olunmaz; fakat dünyâ âlem-i esbâb olduğu ve esbâba teşebbüs ol- maksızın bir”Oku
- 4Şûrâ Sûresi · s.93“Tevekkül ehli, her nimetin O'ndan olduğunu bilir. Allah katındakiler ise vuslatın ta kendisidir." 72 "Rablerine tevekkül"ün dereceleri: 73 Avam tevekkülü: Sebep”Oku
- 5Tevekkül
- 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.478“"El-kâsibu habîbullâh" remzini işit; tevekkülden sebepde kâhil ve tembel olma! "Kazanan Allah'ın sevgilisidir" hadîs-i şerîfindeki işâreti dinle! Sebeplere başv”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.202“Tilki dedi ki: “Bu tevekkülü bırak, ellerini fakir kimsenin çalışması sûretiyle kesb üzerine vur!” &10024; Tilki dedi ki: “Bu tevekkülün yolunu bırak, ellerini ”Oku
- 8Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.217“Örneğin, bir zâhid tevekkül kavramını zâhirî bir âlimden işitmiş ve tevekkül etmeye karar vermiştir. Fakat tevekkülün hakîkati, yukarıda açıklanmış olduğu gibi ”Oku
- 9Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.205“Yani, “Sen kesbin lüzûmundan bahsediyorsun, halbuki tevekkül dahi bir kesbdir. Hem de kesblerin en iyisidir. Zirâ hakikatte tevekkül etmeyen hiçbir kimse yoktur”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.