Tevekkül nedir?

Tevekkül, sözlükte "vekil tutmak, işi başkasına havale etmek" anlamına gelir⁵. Tasavvufta ise bu kavram, sâlikin tüm gücüyle sebeplere sarıldıktan sonra, işin sonucunu gönülden Allah'a bırakmasıdır⁵. Bu, pasif bir bekleyiş değil, aktif bir çabanın ardından gelen bir teslimiyettir. Kur'ân-ı Kerîm'de yetmişten fazla yerde tevekkülden bahsedilir; Âl-i İmrân 3/159 ayeti "Karar verince de Allah'a tevekkül et" buyurarak bu ilkeyi vurgular⁵.

Tevekkülün hakikati, sebepleri tamamen terk etmek ve tembellik etmek değildir¹. Bilakis, sebeplere riayet etmek, tevekkülün bir parçasıdır. Hz. Peygamber'in "Deveni bağla, sonra Allah'a tevekkül et" emri²·³, bu dengeyi net bir şekilde ifade eder. "Kazanan Allah'ın sevgilisidir" hadisi de⁶ çalışmanın ve kesbin önemini gösterir.

Tevekkülün dereceleri vardır:

• Avam tevekkülü: Sebeplere başvurup Allah'a güvenmektir⁴. Bu, çoğu zâhidin dahi tam olarak erişemediği, taklidi bir tevekkül olabilir⁷.
• Havas tevekkülü: Sebepleri aradan kaldırmaktır⁴.
• Ehass tevekkülü: Varlıkta sadece Hakk'ı görmek ve vahdet şuuruna ulaşmaktır⁴. Bu mertebede tevekkül, vahdet şuurunun meyvesi olarak kabul edilir⁴. Şeytan, tevekkülün hakikatini idrak edemeyen taklitçilerle alay edebilir ve onları yoldan çıkarabilir⁸. Gerçek tevekkül, Hakk'a itimadı tazammun eden latif bir kesbdir⁹.