İçeriğe atla

Vâhidiyyet kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Kavram TanımıTemel düzey21 görüntülenme4 kaynak
Kısa cevap

Vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir; ahadiyyetten sonra gelir ve kesretin (çokluğun) zemini olarak kabul edilir. Bu mertebe, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri olup, ilâhî sıfatların ve esmânın tafsîl bulduğu, Uluhiyyet ve Rahmâniyyet gibi kavramların zuhur ettiği bir sahadır¹. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet 'er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs' gibi esmânın çoğalmasını mümkün kılan teklik kademesidir ve İhlâs Sûresi'ndeki 'kul hüvallâhu ehad... lem yelid ve lem yûled' beyânı ahadiyyeti, Hadîd Sûresi'ndeki 'hüve'l-evvelü ve'l-âhirü ve'z-zâhirü ve'l-bâtın' beyânı vâhidiyyeti delillendirir.

Detaylı cevap

Vâhidiyyet, tasavvufî vücud bahsinde ahadiyyetin ilk taayyünüdür ve beş ilâhî hazret (hazerât-ı hamse) düzeninde üçüncü mertebede yer alır. Bu mertebe, zâtın sıfat, sıfatın da zât olduğu bir tecelli yeridir; burada meydana gelen her sıfatın zuhuru, zıt gibi görünse de diğer sıfatın aynısı sayılır¹. Ahadiyyet ile vâhidiyyet arasındaki temel farklar şunlardır: Ahadiyyette hiçbir nispet, izâfet veya sıfat bulunmazken, vâhidiyyette ilâhî esmâ ve sıfatlar tafsîl bulur. Ahadiyyet kesretle alâkası olmayan tek iken, vâhidiyyet kesretin menşeidir ve ondan çokluk doğar. Ahadiyyet idrâk edilemez ve sadece nefy ile bilinirken ('lâ ilâhe illâllâh'), vâhidiyyet esmâ ile idrâk edilir; esmâ vâhidiyyetin dilidir. Vâhidiyyet mertebesi aynı zamanda Uluhiyyet mertebesi olarak da ifade edilir ve Rahmâniyyet de bu mertebenin içindeki bölümlerden biridir². Bu mertebede, Hak'ın ilminde eşyanın ezelî mahiyetleri olan a'yân-ı sâbite sabittir. Vâhidiyyet, Zat-ı Mutlak'ın Â'maiyyet ve Ahadiyyet mertebelerinden sonraki tecellisi ve nüzûlü ile oluşmuştur; bu mertebe sıfat ve kudret mertebesi, aynı zamanda sıfat cennetidir³. Vâhidiyyet mertebesi, aynı zamanda Hakîkat-i İnsaniyye ve Hakîkat-i Muhammediyye mertebesi olarak da kabul edilir⁴.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 105“. (5) ------------------ Vahidiyyet. Vahidiyyet, bir sahadır Uluhiyyet-ilâhlık ve Rahmaniyyet orada zuhura gelmektedir. Vahidiyyet Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuru”Oku
  2. 2Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31), s. 46“Sonra bir tecelli daha buradan yaptı inniyyeti ve hüviyyetiyle birlikte, oradan da Vahidiyyet mertebesini ortaya getirdi. Biri Ahadiyyet biri Vahidiyyetdir. Bun”Oku
  3. 3Saff Sûresi, s. 157“Bu kelimelerin ifade ettikleri manâlarını daha iyi anlayabilmemiz için özetle vücûd mertebelerini tekrar burada da belirtmemiz gerekecektir. Zat-ı mutlak kendi ”Oku
  4. 4Tasavvuf Izâhları, s. 125“Ma'lûm olsun ki; (şöyle bilelim ki) vücûd, vücûdu mutlak (vücûd dediğimiz bu mevcûdat değil, lâtif vücûd, ilâhi varlık) hakikat-i insaniyye mertebesinden, hakik”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.