Vâhidiyyet nedir?

Vâhidiyyet, tasavvufî vücud bahsinde ahadiyyetin ilk taayyünüdür. Beş ilâhî hazret (hazerât-ı hamse) düzeninde üçüncü sırada yer alır: Lâ-taayyün, Taayyün-i evvel (ahadiyyet), Taayyün-i sânî (vâhidiyyet), Âlem-i ervâh, Âlem-i misâl, Âlem-i şehâdet. Ahadiyyetten temel farkı, ahadiyyette hiçbir nispet, izâfet veya sıfat bulunmazken, vâhidiyyette ilâhî esmâ ve sıfatlar tafsîl bulur. Vâhidiyyet, kesretin menşeidir ve ondan kesret doğar; ahadiyyet ise kesretle hiçbir alâkası olmayan tekliği ifade eder. İdrâk edilebilirlik açısından ahadiyyet sadece nefiy ile bilinirken ("lâ ilâhe illâllâh"), vâhidiyyet esmâ ile idrâk edilir, zira esmâ vâhidiyyetin dilidir.

Vâhidiyyet, yüce Zât'ın zuhuruna bir tecelli yeri olmaktan ibarettir; burada Zât sıfattır, sıfat da Zât'tır. Meydana gelen her sıfatın zuhuru, birbirinin zıddı gibi görünse de diğer sıfatın aynı sayılır. Örneğin, rahmetten ibaret sayılan nimet, azaptan ibaret olan nikmetin aynıdır¹·². Bu mertebe, Ulûhiyyet ve Rahmâniyyet'in zuhur ettiği bir sahadır⁴. Vâhidiyyet mertebesi aynı zamanda Ulûhiyyet mertebesi, yani Allah'lık mertebesidir⁵. Vâhidiyyet mertebesinin üç özelliği vardır: Ulûhiyyeti, Vâhidiyyeti ve Rahmâniyyeti. Ulûhiyyet bütün oluşuma hakimdir, Vâhidiyyet bütün bunların tek şey olduğunun ifadesidir, Rahmâniyyet ise hayat, ilim, irade, kudret, kelâm, semi', basar gibi subûtî sıfatların burada zuhura çıkmasıdır³. Vâhidiyyet mertebesi, Hakîkat-i İnsaniyye ve Hakîkat-i Muhammediyye mertebesi olarak da ifade edilir⁶.