Velâyet nedir?

Velâyet, tasavvuf doktrininin merkezî kavramlarından biridir ve "vav" harfinin üstün okunmasıyla "hâkim ve mutasarrıf olmak" anlamına gelir³. Bu hâkimiyet ve tasarruf, ilâhî bir sıfat olarak Allah'a aittir ve O, kulları üzerine öncesiz ve sonsuz olarak bu sıfatla vekil olmuştur⁴. Velâyet, nübüvvetin bâtınıdır; yani her nebî aynı zamanda bir velîdir, ancak her velî nebî değildir. Nübüvvet ve risâlet, peygamberlerde dünya hayatında geçici bir sıfat ve velâyet dairesi içinde özel bir mertebe iken, velâyet olmaksızın nübüvvet gerçekleşmez, fakat nübüvvet olmaksızın velâyet gerçekleşebilir⁴. Peygamberlerin vefatından sonra nübüvvetin bâtını olan velâyet devam eder ve Hakikat-i Muhammediyye'den gelen feyz ile kıyamete kadar varlığını sürdürür¹.

Velâyet, mutlak ve mukayyed olmak üzere iki kısma ayrılır: Velâyet-i Âmme ve Velâyet-i Hâssa⁵. Velâyet-i Âmme, bütün müminlerin Hakk ile olan yakınlığını ifade eder ve her mümin imanı ölçüsünde Hakk'ın velîsidir. Velâyet-i Hâssa ise, havâss-ı kullarda zuhur eden özel velâyettir. Mutlak ilâhî velâyet, bütün peygamberlerde ve evliyâdaki velâyetleri kapsayan, tüm eşyanın özel yönlerini ve bütün varlıkların sabit hakikatlerini içeren bir velâyettir³. Peygamberlerin ve evliyanın velâyetleri, mutlak velâyetin cüzleridir⁵. Özellikle Velâyet-i Hâssa-i Muhammediyye, tüm esmâ ve sıfât-ı ilâhiyyeyi câmi' olan ve tüm hakikatlerin feyz kaynağı bulunan ilâhî bir mertebedir; buna "mişkât-ı hâtem-i velâyet" denir ve Hatem-i Enbiyâ'nın bâtınıdır⁶. Bu makam, makâm-ı mahmûddur⁶.