Yûsuf 53 ayetinin irfânî yorumu nedir?

Yûsuf Sûresi'nin 53. ayeti, "İnnen-nefse le-emmâretün bi's-sû'" (Muhakkak ki nefs kötülüğü emredicidir) buyurarak nefsin temel bir vasfını ortaya koyar. İrfânî yorumda bu ayet, sâlikin kendi nefsini tanıması ve terbiye etmesi sürecinin başlangıç noktasıdır. Nefsin aslının ne olduğunu tefekkür edebilmek için irfân ehlinden irfânî bir eğitim almak ve nefis mertebelerini ikmal etmek gerektiği belirtilir¹. Bu eğitim, sâlikin nefsinin farklı hallerini idrâk etmesini sağlar.

Tasavvufta murâkabe-i nefs, sâlikin nefsinin oyunlarını fark etmesi ve nefsin Hak ile kurduğu sahte ittifakları çözmesi anlamına gelir. Yûsuf Sûresi 53. ayeti, bu murâkabe sürecinin temelini oluşturur. Hz. Yûsuf'un kıssası, nefsin bu emmâre vasfının somut bir örneğini sunar. Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin kıskançlıkları ve onu kuyuya atmaları gibi olaylar, nefsin kötülüğü emredici yönünü ve bunun sonuçlarını gösterir. Hz. Yûsuf'un "İşte bu evvelki rüyanın yorumudur. Rabbim onu hak kıldı" (Yûsuf, 12/100) sözü, duyularla algılanan ile hayalî olan arasındaki farkı idrâk etme mertebesini ifade eder². Bu idrâk, nefsin aldatıcı yönlerini aşma ve Hakikat'e yönelme yolunda önemli bir adımdır.

Mesnevî-i Şerîf'te bu dünya "dar bir kuyu" olarak tasvir edilir ve sâlikin bu kuyudan kurtulmak için "irfân ve hikmet ipine" Hz. Yûsuf gibi sarılması gerektiği öğütlenir³. Bu, nefsin karanlıklarından kurtulup Hakikat'in aydınlığına çıkma çabasını simgeler. Yûsuf Sûresi 53. ayet, bu irfânî yolculukta nefsin sürekli gözetim altında tutulması gereken bir varlık olduğunu hatırlatır.