İçeriğe atla

Zahir nedir?

Kavram TanımıTemel düzey22 görüntülenme10 kaynak
Kısa cevap

Zâhir, lugatte "açık, görünen, dış yüz" anlamına gelir ve tasavvufta Allah'ın isimlerinden biri olarak kâinatın duyulara açılan yüzünü ifade eder¹·². Hadîd Sûresi 57:3'te geçen "Hüve'l-evvelü ve'l-âhiru ve'z-zâhiru ve'l-bâtın" ayeti, Zâhir isminin Allah'a ait olduğunu ve her şeyin O'nun zâhiriyetinin tecellîsi olduğunu gösterir³·⁴. Tasavvufta Zâhir, şeriatın amel mertebesi ve varlığın dış görünüşü olarak kabul edilirken, bâtının karşıtı değil, onunla birlikte tek hakikatin iki yüzüdür; zira bâtın zâhirsiz, zâhir de bâtınsız olmaz³·⁵. Her varlık, Allah'ın Zâhir isminin bir sureti ve görüntüsü olup, bu isim varlığa zuhur ve tecellî yoluyla hayat verir⁶.

Detaylı cevap

Zâhir, sözlük anlamıyla "görünen, açık, belli, âşikâr" demektir¹. Tasavvufî terminolojide ise Zâhir, Allah'ın güzel isimlerinden biridir ve varlığında hiçbir şüphe olmayan, her şeyden âşikâr olanı ifade eder⁷. Kâinatın duyulara açılan yüzü, O'nun zâhiriyetinin bir tecellîsidir³. Hadîd Sûresi 57:3'te belirtildiği gibi, Allah hem Evvel, hem Âhir, hem Zâhir hem de Bâtın'dır³·⁴. Bu ayet, Zâhir isminin Allah'ın zatına ait olduğunu ve her şeyin O'nun zâhiriyetinin bir yansıması olduğunu vurgular².

Tasavvufta Zâhir, genellikle şeriatın amel mertebesiyle eşleştirilirken, bâtın ise hakikatle ilişkilendirilir³. Ancak bu iki kavram birbirine zıt değil, tek bir hakikatin iki farklı veçhesidir. İbn Arabî'nin ifadesiyle, "Şerîatı (zâhiri) terk eden hakîkate (bâtına) ulaşamaz; hakîkate ulaşan şeriatı terk etmez"⁵. Mevlânâ da zâhiri kabuğa, bâtını ise öze benzeterek, kabuk olmadan özün korunmayacağını, öz olmadan da kabuğun boş kalacağını belirtir³.

Her varlık, Allah'ın Zâhir isminin bir sureti ve görüntüsüdür⁶. Bu bağlamda, eşyaya bakıldığında görünen her şey, Zâhir isminin tecellîsidir ve bu isim varlığa zuhur yoluyla hayat verir⁸. Cenâb-ı Hakk, Zâhir ismiyle zuhura çıkmakta ve bu âlem de Zâhir esmasının bir zuhuru olarak yaşanmaktadır⁹. Zâhirî tecellîler, eğer dünyalık arzuların ağırlığı altında kalınırsa bâtınî tecellîlere perde olabilir; ancak Hak, Zâhir'den de tecellî eder ve bu, bâtın tecellîsinin zâhir görünüşüdür⁴. Akıldaki küllî bilgiler zâhire çıktığında zâhir hükmüne girer; zâhire çıkış olmasa bâtındaki ilim bilinemez, bâtındaki ilim olmasa da zâhire çıkış olmaz¹⁰.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi, c.13, s. 4520
  2. 2Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1), s. 134“Kim böyle hep tanımassa onu, İyi anlaşılmaz bu konu, Her şeyin sonunu getiren AHIR' dır ancak. 491 EZ-ZÂHİR 492 Bütün varlıkların zâhiri, dışı olan demektir. Z”Oku
  3. 3Zâhir
  4. 4Sohbet Arası Sohbetler CD 5 (2001), s. 73““İdraktir, idrak gerekir gitmeye rabbın rahmeti hep dolu, Zahir ile batın arası” yani ism-i Zahir, ve هُوَ الاَوَّلُ وَالاَخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ 57/3 Z”Oku
  5. 5Bâtın
  6. 6Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet, s. 31“Allah’ın esmalarından “Zahir” esmasının aynıdır. Zahirde isim var şu görüntüde bu zahirdir, yani madde olarak zahirdir, ama bunun ismi onun batını aynı zamanda ”Oku
  7. 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi, c.13, s. 4526
  8. 8Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet, s. 32“Allah’ın esmalarından “Zahir” esmasının aynıdır. Zahirde isim var şu görüntüde bu zahirdir, yani madde olarak zahirdir, ama bunun ismi onun batını aynı zamanda ”Oku
  9. 9İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları, Bölüm 172“Allahü Teala’nın meşiyyeti yani dilemesi yani Allah’ın Zat’ının dilemesi yani Allah’ın Zahir ismi ile zuhura getirdiği hallerden bahsediyor, Cenab-ı Hakk zuhurd”Oku
  10. 10Kelime-i Âdemiyye, Bölüm 147“Akılda olan o külli işler, külli bilgiler, zahire çıktığı zaman zahir hükmüne giriyor. Akılda iken onun batını oluyor. Zahire çıktığı zaman onun zahiri oluyor a”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.