Abdülkerîm Cîlî Sıfât-ı Subûtiyye hakkında ne der?

Abdülkerîm Cîlî, el-İnsânu’l-Kâmil adlı eserinde ilim sıfatını, sıfât-ı subûtiyye'nin önemli bir veçhesi olarak ele alır. Cîlî, ilmin "ezelî bir zâtî sıfat" olduğunu ifade eder¹. Bu tanım, ilmin Allah'ın zâtından ayrı düşünülemeyen, başlangıcı olmayan bir nitelik olduğunu gösterir. Klasik akâidde sıfât-ı subûtiyye, Hakk'ın bizzat var olduğu kabul edilen olumlu sıfatlarıdır ve ispatla bildirilir. İlim de bu sıfatlardan biridir ve Hakk'ın ezelî, küllî, gizli-açık her şeyi kapsayan bilmesini ifade eder.

Cîlî'nin vurguladığı bir diğer husus, ilmin "sınırı yoktur, bölünmez ve çok değildir"¹. Bu ifade, Allah'ın ilminin mutlak ve yekpare olduğunu, parçalara ayrılamayacağını veya farklı türlere bölünemeyeceğini belirtir. Allah'ın kendisini bilmesi ile yaratılmışları bilmesi arasında bir ayrım yapılmaz; her ikisi de aynı sınırsız ve bölünmez ilmin tezahürleridir¹. Ancak, Cîlî, Allah'ın kendisini kendi zâtına uygun şekilde bildiğini ve yaratılmışları da oldukları hâl üzere bildiğini ekler¹. Bu, ilmin kapsamının ve işleyişinin, bilinenin mahiyetine göre farklılık gösterdiğini, ancak ilmin kendisinin özünde tek ve sınırsız kaldığını gösterir. Bu yaklaşım, sıfât-ı subûtiyye'nin ezelî ve kendinden olan niteliğini pekiştirir.