Ahadiyyet ile Aşk ve Muhabbet Yolu eserleri Lâhût kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Ahadiyyet, Lâhût'u varlık mertebelerinin en üstü, ilâhî mertebe ve ulûhiyyet âlemi olarak konumlandırır. Bu bağlamda, Lâhût, Allah'ın zâtının, sıfatlarının ve esmâsının tecellî ettiği bir mertebedir. Kelime-i Tevhîd eserinde, "lâm" harfi Lâhût âlemini ve ulûhiyyeti ifade ederken, "elif" Ahadiyyet'i, yani Allah'ın birliğini temsil eder¹. Yûnus Sûresi'nde ise "Lâm" Lâhût'u, "Elif" Ahadiyyet'i ve "Râ" Rahmâniyyet ve Rubûbiyyet hakikatlerini anlatır. Bu harflerin kucaklaşmasıyla oluşan ezeli hubbiyyet ve muhabbet neticesinde Rahmâniyyet ve Rubûbiyyet mertebeleri meydana gelir². Bu durum, Lâhût'un Ahadiyyet ile olan derin bağını ve ilâhî muhabbetin kaynağı olduğunu gösterir. Lâhût, tenezülün başlangıç noktası ve urûcun zirvesi olarak, Hadîd 3'teki "evvel-âhir-zâhir-bâtın" ayetinin bütün mertebeleri kuşatan veçhesini yansıtır.

Aşk ve Muhabbet Yolu eserleri ise Lâhût'u daha çok ilâhî aşkın ve muhabbetin tecellî ettiği bir alan olarak ele alır. Bu eserlerde aşk, muhabbetin aşırılığı ve sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisi olarak tanımlanır⁶·⁴. Sâd Sûresi'nde belirtildiği üzere, "şüttâr" denilen sâlikler, cezbe ve aşk ile kendilerinden geçerek Hakk'a koşarlar. Bu yol, "hikmet-i ilâhiyye" ile bağlantılı olup, sâlikin kendi fiil ve gayretinden ziyade Hakk'ın cezbesinin hükmünü icra ettiği bir yoldur³. Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde "aşkın ateşi kâinatı kaplamıştır" ifadesi, ilâhî muhabbetin şiddetlisi olan aşkın tüm varlığa sirayet ettiğini gösterir⁵. Bu bağlamda Lâhût, ilâhî aşkın ve muhabbetin kâinatı kuşatan ve sâlikin sülûkünü iten bir güç olarak işlenir. Muhabbet, sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevgi olup, sülûkun itici gücüdür. Lâhût, bu ilâhî muhabbetin ve aşkın en yüce tecellî mertebesi olarak kabul edilir.