Ahadiyyet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Ahadiyyet, tasavvufî vücud bahsinde anahtar bir mertebedir ve Hazerât-ı Hamse sıralamasında lâ-taayyün'den sonra, vâhidiyyetten önce gelir. Bu mertebe, Hak'ın hiçbir nispet kabul etmeyen 'tek olma' makâmıdır; 'tek' demek bile bir taayyün iken, ahadiyyet bu taayyünün en ince halidir. Ahadiyyet, vâhidiyyetten önce gelir ve vâhidiyyetin menşeidir; zira ahadiyyette esmâ ve sıfât henüz kapalıdır, hepsi 'tek bir Hak'ta' toplanmıştır. Vâhidiyyette ise esmâ tafsîl bulur, yani er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs gibi isimler ortaya çıkar.

Fusûsu'l-Hikem'de ahadiyyet kavramı çeşitli fasslarda farklı yönleriyle ele alınır. Özellikle Hârûniyye Fassı, ahadiyyetin tenzîh bahsi içindeki yerini ve a'maiyyet mertebesinden ahadiyyete olan tenezzülü işler. Bu fass, zât-ı ahadiyyenin bütün nisbetlerinin kendi zâtında mahv ve yok olduğu, mevcut olmayanın madum olduğu bir mertebe olarak ahadiyyeti açıklar⁴.

Ahadiyyet, ahadiyyet-i zâtiyye ve ahadiyyet-i esmâiyye olarak iki temel veçheye ayrılır. İhlâs Sûresi'nde belirtilen ahadiyyet, ahadiyyet-i zâtiyyedir; yani isimlerin birliği değil, Zat'ın birliğidir²·⁵. Zâti ahadiyyet mertebesinde Hak, sıfat ve isimlerin tümünden ganîdir ve bu mertebeyi izah için hiçbir ifade yoktur; çünkü Hak'ın potansiyel olarak mevcut olan sıfatları ve isimleri mahv ve helâk olmuştur⁵. Ahadiyyet-i esmâiyye ise, isimlerin topluluğuna işaret eder². Ayrıca, ahadiyyet-i rubûbiyye kavramı da Hûdî Fassı'nda ele alınır ve bu, rububiyet hakikatinin içinde, ona muhit olan Hikmet-i Hûdiyye ile ilişkilendirilir¹·³. Bu farklı ahadiyyet veçheleri, Hak'ın teklik mertebesinin çeşitli idrak seviyelerini gösterir.