İçeriğe atla

Ahadiyyet, Vâhidiyyet ve Âdemiyyet mertebeleri nelerdir?

Kavram TanımıOrta düzey1 görüntülenme12 kaynak
Kısa cevap

İrfan mektebinde Ahadiyyet, Zât-ı Mutlak'ın hiçbir isim, resim ve gayriyyet kaydı taşımadan A'mâiyet (gayb-ı mutlak) sonrasında kendi zâtında belirdiği ilk teklik mertebesidir¹·². Vâhidiyyet, Ahadiyyette bölümlemesiz ve proje hâlinde bulunan esmâ ve sıfatların (hayat, ilim, irâde, kudret, kelâm, sem', basar) ve a'yân-ı sâbitelerin tafsîl bulup mahlûkluğun başladığı ikinci mertebedir³·⁴. Âdemiyyet ise kul cihetinden urûcun (Hakk'a yükseliş seyrinin) başlangıç mertebesi olup rûh üflenmesiyle mânevî seyrin açıldığı basamaktır⁵.

Detaylı cevap

Ayrıntı ›

Zât'ın tam bilinmezliği olan A'mâiyet mertebesinden sonra tecellî eden ilk mertebe Ahadiyyettir. Bu mertebede henüz mahlûkluk değil, Hâlık hükmünde Zât-ı Mutlak'ın iki özelliği belirginleşir: İnniyetinden Kur'ân ve insan, Hüviyetinden ise âlemler meydana gelir; bütün sıfatlar tek ve bölünmemiş bir asıl hâlindedir¹. Ahadiyyette hiçbir kayıt ve nispet bulunmadığı gibi, başka bir varlık bahsi de olmadığından "Allah büyüktür" gibi kıyas ifâdeleri dahî o mertebede kendine yer bulamaz²·⁶·⁷. Görünen bütün sûretlerin asıl müessiri de Zât-ı Ulûhiyyet'in hakîkati olan bu ahadiyyet-i zâtiyyedir⁸.

Ahadiyyetten sonra gelen Vâhidiyyet mertebesinde ilâhî sıfatlar tek tek açığa çıkar, a'yân-ı sâbite belirginleşir ve bütünün görünüşü olan küllî tabiatla birlikte zuhûr ve mahlûkluk başlar; Vâhidiyyet bu hâliyle Ahadiyyete ve A'mâiyete perde olur ama onları kendi içinde barındırır¹·⁸·⁴. Vâhidiyyetin altında sırasıyla Rahmâniyyet, Rubûbiyyet ve en sonda mülke geçişi ifâde eden Melikiyyet yer alır³. Ulûhiyyet ise bir îzâhta Ahadiyyetle Vâhidiyyet arasında bir berzah (vâsıta), Vâhidiyyet de onun zuhûr sahası olarak; bir başka îzâhta ise A'mâiyet mânâsıyla Ahadiyyetin üstünde ve faaliyet sahası Vâhidiyyet olan saltanat makâmı şeklinde anlatılır⁹·¹⁰·¹¹·¹².

Âdemiyyet mertebesi ise kulun aşağıdan yukarı yükseldiği urûc tertîbinde ilk basamağı oluşturur (bu tertîpte 1. beşerî Âdemiyyet, 9. Mûseviyyet, 13. Hazret-i Ahadiyyettir); Âdem'e üflenen Rûh-u Sultânî mertebesi Âdemiyyet ile Mûseviyyet arasında faaliyet gösterir⁵. (Not: Bağlamdaki birincil metinler ağırlıkla Ahadiyyet ve Vâhidiyyet'i tafsil etmekte, Âdemiyyet'e ise yalnız yukarıdaki urûc mertebesi bağlamında yer vermektedir.)

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1İnsân-ı Kâmil (Cilt 3), s. 33Oku
  2. 2A'lâ ve Gâşiye Sûreleri, s. 20Oku
  3. 3İnsân-ı Kâmil (Cilt 3), s. 11Oku
  4. 4Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003), s. 131Oku
  5. 5Altı Peygamber — Hz. Âdem, s. 7Oku
  6. 6Salât (Namaz), s. 68Oku
  7. 7Hac Sûresi, s. 159Oku
  8. 8Kelime-i Âdemiyye, s. 204Oku
  9. 9A'lâ ve Gâşiye Sûreleri, s. 29Oku
  10. 10Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180), Bölüm 127Oku
  11. 11İnsân-ı Kâmil (Cilt 3), s. 13Oku
  12. 12Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31), s. 47Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.