Âlem-i Mânâ kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Âlem-i Mânâ, tasavvufî vücud bahsinde soyut mânâların ve hakikatlerin bulunduğu bir mertebe olarak ele alınır. Bu âlem, Hadîd Suresi 3. ayetindeki "hüve'l-evvelü ve'l-âhir, ve'z-zâhirü ve'l-bâtın" ifadesinin "bâtın" vechesiyle ilişkilendirilir ve âlem-i şehâdetin (görünen âlem) karşıtı olarak konumlandırılır.

Âlem-i Mânâ'nın Fusûsu'l-Hikem'deki dayanak noktası, özellikle Şîsiyye Fassı'nın "nefes-i Rahmânî" bahsidir. Nefes-i Rahmânî, hem âlem-i mânânın iletişim aracını gösterir hem de âlem-i misâlin yeridir. Âlem-i misâl ise, soyut mânâlarla somut sûretler arasındaki geçiş mertebesi olup, beş mertebeli sıralamada dördüncü sırada yer alır. Bu mertebe, Furkân Suresi 53. ayetindeki "ve ce'ale beynehumâ berzahan" (ikisi arasında berzah kıldı) ifadesiyle desteklenir ve iki âlem arasındaki berzâhî mahal olarak kabul edilir.

Hazarât-ı Hamse (beş ilâhî hazret) düzeninde, âlem-i mânâ, âlem-i ervâh ve âlem-i misâl mertebelerini kapsar. Bu, soyut akılları (akl-ı evvel, kerubiyyîn), ruhânî varlıkları (melâike) ve sûretler berzahını (hâl ve manzaraların ruhânî yapısı) içerir. Nefes-i Rahmânî'nin sonsuz fezaya yayılmasıyla "Nefs-i kül"ün (esmâ-nûr mertebesi) meydana geldiği belirtilir¹.

Sâlikler, âlem-i mânâya rüyâ-yı sâdıka, mükâşefe ve ilhâm gibi yollarla açılırlar. Özellikle rüyâ-yı sâdıka, misâl âleminden gelen bir haber olarak kabul edilir ve "mü'minin sâdık rüyâsı nübüvvetin kırk altıda biridir" hadisiyle temellendirilir. Bu, sâlikin kalbi temizlendikçe misâl âleminin perdelerinin açılması ve oradaki sûretleri görmesi anlamına gelir.