Aşk ile Muhabbet aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
Tasavvufta aşk ve muhabbet, aynı ilâhî sevginin farklı mertebeleri olarak Fusûsu'l-Hikem'in Muhammediyye Fassı'nda birleşir. Muhabbet, Hak'tan kula ve kuldan Hak'ka olan karşılıklı sevgi iken, aşk bu muhabbetin şiddetlenmiş, mahvedici ve sâhibini fânî kılan hâlidir. Her ikisinin kaynağı "mutlak hüviyet" olan "Hu"dur ve "Küntü kenzen mahfiyyen" (Gizli bir hazine idim, bilinmekliğimi sevdim) hadîs-i kudsîsi bu sevginin başlangıcını işaret eder¹·². Muhammediyye Fassı'nda ârifin yaratılmışa duyduğu sevginin aslında yaratılmışın mazharında tecelli eden Hakk'a yönelik olduğu açıklanır; bu, ilâhî aşkın maddî suretlerdeki yansımasıdır³. Böylece aşk ve muhabbet, aynı ilâhî hakikatin farklı tezahürleri olarak bir araya gelir.
Detaylı cevap
Aşk ve muhabbet, tasavvufî sülûkun temel itici güçleridir ve aynı ilâhî sevgi kaynağından beslenirler. Muhabbet, Allah'ın kullarına ve kulların Allah'a duyduğu karşılıklı sevgidir. Kur'ân-ı Kerîm'deki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" (Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler) ayeti bu iki yönlü sevginin mesnedidir. Aşk ise muhabbetin ifratından ve ziyadeliğinden ibaret olup, seveni sevdiğinde mahveden, akıl ve iradeyi geri çeken şiddetli bir hâldir⁴·⁵. Klasik tasavvuf, muhabbeti "kontrollü sevgi", aşkı ise "mahvedici sevgi" olarak ayırır.
Bu iki kavramın buluştuğu işleyiş, Fusûsu'l-Hikem'in Muhammediyye Fassı'nda açıklanır. Bu Fass, muhabbetin yeridir ve "mahbûbiyyet" bahsini içerir. Burada, ârifin yaratılmışlara, özellikle kadına duyduğu sevginin, aslında o yaratılmışın bir mazharı (tecelli ettiği yer) olarak görünen Hakk'a yönelik olduğu belirtilir³. Yani, Hakk'ı maddeden soyut olarak görmek mümkün olmadığından, ârifin maddî suretlerde gördüğü güzellik ve duyduğu sevgi, aslında ilâhî aşkın bir yansımasıdır. Bu durum, "mecâz hakîkatin köprüsüdür" düsturuyla da ifade edilir; mecâzî aşk, hakîkî aşka geçiş için bir eğitim aracıdır.
Tüm aşk ve muhabbetlerin kaynağı, "mutlak hüviyet" olan "Hu"dur⁶. "Küntü kenzen mahfiyyen" hadîs-i kudsîsi, Allah'ın bilinmeyi sevmesiyle bu âlemlerin ve içindeki tüm sevgi tezahürlerinin ortaya çıktığını gösterir¹·². Dolayısıyla, muhabbet ve aşk, aynı ilâhî sevginin farklı yoğunluktaki tezahürleri olarak, Muhammediyye Fassı'nda yaratılmışlar üzerinden Hakk'a ulaşma yolunda birleşirler.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Kelime-i Îseviyye · s.238“Hani “küntü kenzen mahfiyyen” yani ben sevdim, muhabbet ettim işte bu öz içerisinde bütün bu alemlerin ateşi derecesi hepsi bunun içindedir. Hep muhabbettedir. ”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.214“Ama maddi ama manevi ama birileri ihtiyacından “ah” ediyor, birileri muhabbetinden “ah” ediyor. İkisinin arasında da fark vardır. Kendileri bu sırları bilseler ”Oku
- 3Kelime-i Muhammediyye · s.341“Bu sebeple bu şerefli beyitte cenâb-ı pîr-i destgîr (yardımcı pir), mübarek dilleriyle: "Halk zanneder ki, ben yaratılmışa âşıkım; aksine benim aşkım, yaratılmı”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.90“karşı muhabbet-i hakîkî sâbit olur; ve bu bir matlabda ya'ni muhabbet matlabında “Yuhibbuhum”e dahi yakîn ve karîn olur. Ya'ni Hak için dahi sıfat-ı muhabbeti i”Oku
- 5K1-19
- 6Kelime-i Tevhîd · s.374“Ne tür "ah..." olursa olsun, bu muhabbetlerin hepsinin kaynağı "mutlak hüviyet" olan bu () "hu"dur. Kendileri bu sırrı bilseler de bilmeseler de, bütün aşkları”Oku
İlgili sorular
- Tevhîd-i ef'âl ve Tevhîd-i sıfât'ı birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Tenzîh ve Teşbîh'i birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Sahv ile Sekr aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Sîr-ı ilallâh ile Sîr-ı fillâh aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Ahadiyyet ile Vâhidiyyet aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.