İçeriğe atla

A'yân-ı Sâbite kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Kavram MekanizmasıOrta düzey5 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

A'yân-ı sâbite, Hak'ın ilminde ezelî olarak sâbit olan eşyanın asıl mahiyetleri ve kâinatın taslağıdır. Bu kavramın kendisi, yani eşyanın ezelî ve sâbit hakikatleri, tasavvufî öğretide bozulma veya gizlenme gibi durumlara tâbi değildir. Zira a'yân-ı sâbite, Cenâb-ı Hakk'ın malumatı, ulûhiyetin bir düzeni ve Zât'ın iktizââtı olup¹·², her bir a'yân-ı sâbiteden ancak bir tane vardır ve ikincisi mümkün değildir; bunlar İzâfi Zât'ın bir veçhine karşılık gelir ve sâbittir³. Bozulma ve gizlenme durumları, a'yân-ı sâbitenin kendisiyle değil, sâlikin tasavvufî hâlleri ve amelleriyle ilgili olup, niyet bozulması, şer'î edebin terki ve gaflet gibi sebeplerle ortaya çıkar.

Detaylı cevap

A'yân-ı sâbite, tasavvuf metafiziğinin temel kavramlarından olup, eşyanın Hak'ın ilminde ezelî olarak sâbit olan asıl mahiyetleridir. Bunlar, henüz haricî varlığa gelmemiş, ancak "ne olacaksa o" olarak belirlenmiş hakikatlerdir. Klasik tâbirle "a'yân-ı sâbite vâhidiyyet mertebesinde Hak'ın ilminde sâbit olan suver-i ilâhiyye'dir". Bu kavram, ulûhiyetin bir düzeni, vahdetin yaygın hali, gayb âleminin tafsili, cemal sûretler, isimlerin ve sıfatların eserleri ve yüce Hakk'ın malumatıdır¹·⁴. A'yân-ı sâbite, zaman ötesinde bir tümel olup, her biri İzâfi Zât'ın bir veçhine karşılık gelir ve sâbittir; aynı a'yân-ı sâbiteden bir ikincisi mümkün değildir³·⁵. Dolayısıyla, a'yân-ı sâbitenin kendisi, yani eşyanın ezelî ve değişmez hakikatleri, bozulma veya gizlenme gibi durumlara tâbi değildir.

Tasavvufta "bozulma ve gizlenme" kavramları, a'yân-ı sâbitenin kendisiyle değil, daha ziyade sâlikin tasavvufî hâlleri ve amelleriyle ilişkilidir. Bir tasavvufî hâl veya kavramın bozulması veya gizlenmesi üç ana sebeple açıklanır: (1) Niyet bozulması: Riyâ, sum'a veya ucb gibi durumlar amele karışırsa, amel ve hâl bozulur. Hadîs-i şerîf "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) bu durumu vurgular. (2) Şer'î edebin terki: Sünnete muhâlif bir tatbîk, hâli istidrâca dönüştürür. Şer'a muvâfık olmayan keşif, keşif değil, hayâldir. (3) Gaflet ve ülfet: Sâlikin hâlin sahibinden gâfil olup hâle âşık olması, hâlin gizlenmesine yol açar. "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayeti bu duruma işaret eder. Bu durumlar, a'yân-ı sâbitenin varlığını veya mahiyetini etkilemez; aksine, sâlikin bu ezelî hakikatlerle olan ilişkisini ve onlardan feyz alma kabiliyetini perdelere⁶.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Vahiy ve Cebrâîl · s.29“A’dem (yokluk), zûlmet ve zûlm kelimelerinin ger-çek mânâlarını anlamaya çalıştıktan sonra yukarıda geçen “a’yân-ı sabite” ifadesini de kısaca anlatmaya çalışal”Oku
  2. 2TB. Fusûs Mukaddimesi · s.34“Hak a’yân-ı sâbiteden her bir “ayn”ın isti’dâdına münâsib olarak o “ayn”ın sûreti ile zâhir olur. İmdi a’yân-ı sâbite mec’ûl olmayınca, onların isti’dâdât ve kā”Oku
  3. 3Şûrâ Sûresi · s.140“Zat'ın bir veçhi diğer veçhinden farklıdır dolayısyla bir a’yân-ı sâbiteden ancak bir tane vardır ve aynı a’yân-ı sâbiteden bir ikinci a’yân-ı sâbite olması müm”Oku
  4. 4Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.16“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  5. 5Bir Ressam Hikâyesi · s.36“A’yân-ı mümkinat da denir. Bu mümkün’lük mantık açısından ya “mü’min” ya da “kâfir” olma istidadına sahiptir. İşte bu istidatların ne şekilde kuvveden fiile çık”Oku
  6. 6Ölüm ve Kıyâmet Hakkında · s.4“A’yan-ı sâbite misâl âleminde latîf bir halde olduğundan yâni henüz bireysel kimliği oluşmadığından doğan varlık o âlemde henüz varlığının farkında değildir. An”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.