Aynel-Yakîn hangi aşamalardan geçer?

Aynel-yakîn, Cenâb-ı Hakk'ı tanımanın üç aşamasından ikincisidir ve hakikati müşahede yoluyla idrak etme mertebesidir⁵. Bu aşamada sâlik, hakikati sadece teorik bilgiyle (ilmel-yakîn) değil, bizzat görerek ve hissederek deneyimler³. Örneğin, bir şeyin varlığını dumanını görerek veya birinin söylemesiyle bilmek ilmel-yakîn iken, o şeyin bizzat kendisini, alevini görmek aynel-yakîndir².

Aynel-yakîn, sülûkun önemli bir durağıdır. Sâlik, ilmel-yakîn ile elde ettiği bilgileri bu mertebede müşahedeye dönüştürür. Bu, "bütün fiilleri, bütün esmâ ve sıfatı, Hakkın esmâ ve sıfatında, bütün zatları da Hakkın zatında yok olmuş görüp" müşahede haline geçmekle açıklanır⁶. Ancak, bazı kaynaklarda aynel-yakîn müşahedesinin dahi Hakk'el-yakîn'den önce geldiği ve Hakk'el-yakîn'in çok daha sonra ve neticeye geliştirildiği belirtilir⁷.

Bu mertebe, hadiseleri tevhid ve irfaniyyet yönüyle müşahedeli olarak bilmeyi ifade eder⁸. Cennet ehlinin gideceği yeri aynel-yakîn olarak görmesiyle huzur bulması, bu müşahede hâlinin somut bir örneğidir⁹. Aynel-yakîn, esmâ mertebesindeki rızalık hâliyle de ilişkilendirilir; Cenâb-ı Hakk’ın kendisine vermiş olduğu zorlamaları huzurla karşılayarak isyan etmeden karşılamak, ilmel-yakîn iken, esmâ-i ilâhiyyedeki râzıye merdiyye hâli aynel-yakîn mertebesinde yaşanır¹⁰. Bu, kişinin beşerî vasıflarından tamamen sıyrılıp kendisini artık Hakk olarak müşahede etmesinden önceki bir aşamadır¹¹.