Aynel-Yakîn kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?

Aynel yakîn, Hakikat bilgisini ilim yoluyla bilmek olan ilmel yakînden sonra gelen bir mertebedir¹. Kişi, kendi yokluğunu ilmi olarak anlayıp idrak ettiğinde, Hakk'ın değil de "ben" hükmüyle birimsel varlığı olarak kabul ettiği şeyin ortadan kalkması gerektiğini anlar ki bu ilk adım ilmel yakîndir. Sonrasında bu durumu hayatına aktarmasıyla aynel yakîn hâli zuhur eder². Bu mertebede hakikat, sadece bilgi olarak değil, hissedilerek, duyularak ve görerek tecrübe edilir¹.

Aynel yakînin zuhur ettiği mahallerden biri, ahirete yakîn olarak bakma ve müşahede etme durumudur. Bakara Sûresi'nde geçen "ve Bil ahıreti hüm yukınun" ifadesi, ahirete yakîn olarak bakmayı, yani müşahede etmeyi ifade eder. Bir kimse ilmel, aynel veya Hakkal yakîn olarak hangi mertebede ise, ahirete o pencereden bakar, o gözle bakar, o yakîn ile müşahede eder³.

Bir diğer zuhur mahalli ise, cennet ehlinin gideceği yeri aynel yakîn olarak görmesidir. Cennet ehli, gideceği yeri aynel yakîn gördüğü için büyük bir huzur duyar. Cennet ehli olmayanlar ise, bu güzelliği aynel yakîn olarak nasıl kaçırdıklarını ve heba ettiklerini gördüklerinde hasret ve pişmanlık yaşarlar⁴·⁵. Tekâsur Sûresi'ndeki "Summe le terevunnehâ aynel yakîn" ayeti de, bu şiddetli yaşantının aynel yakîn görülmesini ifade eder ki, ancak bu şekilde bir görüş sonrası nefisten geçilebilir⁶.

Muhyiddin Arabî Hazretleri'ne yakîn nedir diye sorulduğunda, "el yakînü hüvel Hakk" yani "yakîn denilen hâdise, af'aliyle, esmâsıyla, sıfatıyla zâtıyla Hakk'ın ta kendisidir" demiştir. Kim hangi ehildeyse o "yakîn" ehlidir⁷·⁸·⁹. Bu bağlamda aynel yakîn, Hakk'ın nuruyla müşahede etmenin bir aşamasıdır¹⁰. İlmel yakîn bir mevzuyu ilim olarak bilmekken, aynel yakîn gözle görerek müşahede etmektir¹¹·¹².