Bakara 115 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Bakara Sûresi 115. ayet, "feeynema tüvellu fesemme vechullahi" yani "nereye dönerseniz dönün, Allah'ın vechi oradadır"¹·²·³ hakikatini dile getirir. Bu ayet, Allah'ın varlığının ve tecellisinin sınırsızlığını ve kuşatıcılığını vurgular. Tasavvufî açıdan bu, Hakk'ın her mertebede yüzünün mevcut olduğu anlamına gelir³. Bu idrâk, sâlikin Hakk'ı sadece belirli bir yerde veya şekilde aramak yerine, her varlıkta ve her yönde müşâhede etmesini gerektirir. Eğer bir müslüman, bütün zuhur yerlerinden birinde Hakk'ın varlığını inkâr ederse, şeriat ona müslüman demez³·⁴. Bu durum, İsmail Fassı'nda işlenen Hikmet-i Aliyye ve mârifet-i Rabbâniyye ile ilişkilendirilebilir. Zira İsmail Fassı, her kulun özel Rabbi (Rabb-ı hâs) olduğu ve Hakk'ı tanıma (mârifet) yolunda teslimiyet ve rızanın önemini vurgular. Bakara 115. ayet, bu mârifetin bir tezahürü olarak, Hakk'ın her yerde tecelli ettiğini idrâk etmeyi ve bu tecellileri inkâr etmemeyi öğütler. Bu, aynı zamanda tasavvuftaki vuslat mertebesine ulaşmada önemli bir adımdır, zira Hakk'a kavuşmak, O'nun her yerde hazır ve nazır olduğunu zevk etmeyi gerektirir. Bu ayet, arife "Hangi yöne dönerseniz Allah’ın vechini görürsünüz!" manasını aşikâr kılar, çünkü aslında tek bir yüz vardır ve yönler O'nun varlığına nispetle izafidir⁵.