Bâtın kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Bâtın, lugatte 'iç, gizli, görünmeyen' anlamına gelir ve tasavvufta Hakk'ın iki temel veçhesinden biri olan zâhir-bâtın çiftinin bir parçasıdır. Bu kavram, eşyanın ardındaki hakikati ve eşyanın iç manasını ifade eder. Fusûsu'l-Hikem'de Bâtın kavramı, farklı peygamberlere atfedilen fasslar aracılığıyla derinlemesine işlenir.

Kelime-i Şuaybiyye Fassı: Bu fass, ârifin veya insan-ı kâmilin kalbinin, fass-ı hâtemin (mühür yüzüğünün kaşının) yeri mertebesinde olduğunu belirtir¹. Kalbin bu tahavvülü, Bâtın'ın açıldığı bir zemin olarak kabul edilir. Bu durum, kalbin Hak ile genişlediği bast hâliyle de ilişkilidir.

Kelime-i Mûseviyye Fassı: Bu fass, İsm-i Bâtın'ın hükümlerinden haz alarak, zevk-i Muhammedî üzere tenzih ile teşbihin bir araya getirilmesini konu edinir². Bu, Bâtın'ın tecellileriyle elde edilen manevi zevk ve idrakin önemini vurgular.

Kelime-i Yûnusiyye Fassı: Bu fass, Hakk'ın Bâtın ismi gereği isimlere ait şekillerde belirginleştiğini ve bu sayede fail ve tasarruf eden olduğunu açıklar³. Burada Bâtın, etki eden ve Zâhir ise kendisine etki edilen olarak ele alınır. Bu fail ve kendisine etki edilen bahsi, Fass-ı İlyâsî'de de ayrıntılı olarak açıklanmıştır³.

Ayrıca, İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları'nda, Zâhir ismiyle kullanılan kesif düşüncelerin, hayat görüşlerinin ve idrak anlayışlarının latif olan Bâtın ismine döndürülmesiyle nefsani bir hayat yerine ilahi bir hayat yaşanabileceği belirtilir⁴. Bu, Bâtın'ın iç yüz ve gizli anlam olarak tasavvufun ana konusu olduğunu gösterir⁵.