Bâtın kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Bâtın, tasavvufun ana konularından biri olup², dört temel eksende işler. İlk olarak, el-Bâtın ismiyle Allah'ın gizli ve sınırsız iç veçhesini ifade eder; bu, Hakk'ın eşyanın ötesinde, fıtrî olarak gizli olan yönüdür. İkinci olarak, bâtın eşyanın iç hakikatidir; yani halk edilmiş varlığın görünmeyen ruhânî yapısıdır ki buna âlem-i melekût veya âlem-i ervâh da denir. Harflerin yan yana gelerek kelimeyi oluşturması ve kelimeden mânâ meydana gelmesi gibi, bu mânâ harflerin bâtınî yönüdür, harflerin görünüşleri ise zâhir yönleridir³. Üçüncü olarak, bâtın insanın iç hayatıdır; kalbi, niyeti ve mahremiyeti kapsar. Ra'd Sûresi'nde belirtildiği gibi, Allah'ın ilmi hem zahiri hem bâtını kuşatır ve arif için bu, niyetlerin dahi sorumluluğunu taşıyarak sürekli bir murakabe halinde yaşamaktır⁴. Bu nedenle tasavvufta kalbi arındırmak ve niyeti saflaştırmak, zahirî ameller kadar önemlidir⁴. Dördüncü olarak, bâtın âyetin ve hadisin iç anlamıdır; te'vîl ve işâret ilminin alanıdır. Hz. Ali'ye atfedilen "Kur'ân'ın zâhiri ve bâtını vardır, bâtınının da bâtını vardır — yedi kademeye kadar" sözü bu eksenin temelini oluşturur. Tasavvufun gerçek gayesi, kişiyi dışarıdan, zahirden bâtına, yani kendi hakikatine ve özüne döndürmektir¹. Bu saha zâhir bir saha değil, bâtın bir sahadır⁵. Tasavvuf ehli arasında yaygın olan "El-insânu ve'l-Kur'ânu tev'emâni" (İnsan ve Kur'an ikiz kardeştirler) hadisi, bâtının Ahâdiyyet yani Zât mertebesi olduğunu belirtir⁶. Tasavvufun kendine ait ıstılahları vardır ve bu ıstılahları bilmek, tasavvufu iyi anlayabilmek için gereklidir⁷.