Bekâ billâh hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Bekâ billâh, tasavvuf yolculuğunun en yüksek makamlarından biridir ve sülûkun vâsıllık mertebesi olarak kabul edilir. Bu hâle ulaşmak için sâlikin nefs mertebelerini sırasıyla aşması zorunludur. Tasavvufta yedi nefs mertebesi bulunur: Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye ve Sâfiye/Kâmile. Her bir mertebe, sâlikin kendi nefsî özelliklerinden arınma sürecini ifade eder. Bekâ billâh'a giden yol, öncelikle sâlikin kendi nefsinden kaynaklanan arzu ve iddialarından fânî olmasıyla başlar¹. Bu fenâ hâli, sâlikin kendi varlığını, benliğini ve gizli ilahlarını terk etmesiyle gerçekleşir¹.

Fenâ fillâh mertebesi, sâlikin kendi varlığından yok olduğu, sadece Hakk'ın kaldığı bir hâldir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, "varlıktan, yokluk tarafına gelmek" fenâ fillâh mertebesidir ve bu yokluk, sâliki Burak gibi bekâ billâh mertebesine çeker². Fenâ fillâh, sâlikin kendi vehmedilmiş mecazî varlığının fânî olmasından sonra meydana gelir ve bu hâl "fenâ içinde bekâ" olarak nitelendirilir³.

Fenâdan sonra gelen bekâ billâh, sâlikin Hak ile kâim olarak halka dönmesi anlamına gelir. Bu merhalede kul, Hakk'ın lütfuyla yeniden varlık kazanır; ancak bu varlık, nefsine nisbet edilen bir varlık değil, Hak ile kâim olan bir varlıktır⁴. Kalp, bu aşamada yalnızca Hak'tan gelen ilâhî hitaba ve rabbanî ilhama açık hâle gelir⁴. Bekâ billâh, fenânın da fenâsı olarak kabul edilir; yani sâlik "fânîlik bilincinden" bile fânî olduğunda geriye sadece bekâ kalır. Bu, sülûkun kemâli ve gerçek varış noktasıdır.