Bekâ kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Bekâ, tasavvufî sülûkun nihai mertebesi olup, fenâ makâmının ardından gelir. Sâlik, fenâda kendi vücud iddiâsından fânî olurken, bekâda Hak'ın vücuduyla bâkî kalır. Bu durum, "bekâ billâh" olarak da adlandırılır ve "Allah ile bekâ, Allah'la kâim olmak" demektir. Mesnevî'de de ifade edildiği üzere, fânînin ayrılığında olanlar, "kân"a (madene) mensup olan bekâ lâlinden, yani sonsuzluk incisinden gâfildirler¹. Bekâ, fenânın zıttı değil, onun devamıdır; sâlik fenâda kendi beşerî sıfatlarından fânî olur, bekâda ise Hak'ın sıfatlarıyla kâim bulunur².

Bu vuslat, bekâ içinde bekâdır; ancak başlangıçtan itibaren o bekâ, fenâ içindedir². Sâlikin nefsânî kesâfeti rûhânî letâfete dönüştüğünde ve rûha Rabbânî tecellî vâki olduğunda, bekâ zâtın ayrılmaz bir sıfatı hâline gelir. Bu hâl, sâlikin mecâzî vücudunun fânî olmasından sonra gerçekleştiği için "fenâ içinde bekâ" olarak nitelendirilir³. Bekâyı fenâda müşâhede eden sâlikin cismi, gizli işâretlerden erir⁴.

Bekâ kavramının Fusûsu'l-Hikem'deki yeri, Hz. Peygamber'in kâmil bekâ makâmını ve mahbûbiyyetini işleyen Muhammediyye Fassı'dır. Hz. Peygamber, Mîrâc'da lâhûta urûc etmiş ve halkı Hak'a çağırmak için geri dönmüştür; bu dönüş, onun bekâ makâmının ve mahbûbiyyetinin bir ifadesidir. Bu makâmda sâlik, halk içinde Hak ile yaşar, zâhirde insan iken bâtında Hak ile meşguldür. Sâd Sûresi'nde de belirtildiği gibi, fenâ ile yok oluşun ardından bekâ ile diriliş, "nebeün azîm"in hakikatidir⁵.