Besmele kaç kademede ele alınır?
Besmele, tasavvufî idrakte farklı mertebelerde ele alınan, kâinatın açılış kelimesi ve tüm amellerin kapısı olarak görülen ilahî bir formüldür. Bu mertebeler, Besmele'nin zâhirî okunuşundan bâtınî hakikatine, hatta İnsan-ı Kâmil ile olan ilişkisine kadar uzanır. Hz. Ali'ye atfedilen "tüm Kur'ân Fâtiha'da, Fâtiha besmelede, besmele 'b' harfinde, 'b' altındaki noktada toplanmıştır" sözü, Besmele'nin tasavvufî vüsatini ve mertebeli yapısını açıkça ortaya koyar. Besmele, Allah'ın Rahmân ve Rahîm isimlerini ihtiva ederek ulûhiyetin rahmet tecellisini ifade eder ve her şeyin başlama noktasıdır¹.
Detaylı cevap
Besmele'nin ele alınışı, farklı idrak seviyelerine göre katmanlaşır. İlk olarak, Besmele'nin zâhirî okunuşu ve şer'î hükmü vardır. Bu, her işe başlarken söylenen ilahî formül olup, Kur'ân-ı Kerîm'de Tevbe Sûresi hariç tüm sûrelerin başında yer alır². Hadîs-i şerîfte "Besmele ile başlanılmayan her iş noksan kalır" buyrulması, bu zâhirî mertebenin önemini vurgular³.
İkinci olarak, Besmele'nin ma'nâ âlemindeki ifadesi ve kâinatla olan ilişkisi ele alınır. Besmele, "mükevvenâtın açığa çıktığı" ve "âlemlerin anahtarı" olarak görülür¹·⁴. Bu mertebede Besmele, Allah'ın ism-i câmî olan "Allah" ile "Er-Rahmân" ve "Er-Rahîm" isimlerini barındırır; bu üç isim, ulûhiyetin rahmet tecellisini ve "rahmet-üstüne-rahmet" silsilesini ifade eder.
Üçüncü ve daha derin bir mertebede, Besmele İnsan-ı Kâmil ile özdeşleştirilir. Terzi Baba'ya göre Besmele, "her şeyi kendisinde toplayan insân-ı kâmilin, ma’nâ âlemindeki ifadesidir"¹. İnsan-ı Kâmil'in rumuzu olarak kabul edilen Besmele, kişinin Allah ile kurduğu köprü, yani "abdiyyet ile Ulûhiyyetin" birleştiği noktadır¹. Bu mertebede Besmele, Kur'ân'ın anahtarı olduğu gibi, İnsan-ı Kâmil de âlemlerin anahtarıdır ve ikisi birleştiğinde "açılmayacak bir kapı" kalmaz⁵.
Son olarak, Besmele'nin harf sırları ve özellikle "b" harfi üzerinde durulur. "B" harfi, kelimenin başında "ile, vasıtasıyla" anlamında olup, "vücud-ı haricînin ilk harfi" olarak kabul edilir. Hz. Ali'nin "Besmele ise Be harfinde, Be harfi ise altında ki noktada ve ben bu noktayım" sözü, Besmele'nin en derin sırrının bu harfte ve altındaki noktada gizli olduğunu gösterir⁶. Bu, Besmele'nin sadece bir başlangıç formülü olmaktan öte, varoluşun ve hakikatin özünü barındıran çok katmanlı bir kavram olduğunu ortaya koyar.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.114“Genel olarak özetlemek gerekirse, Besmele, her şeyin başlama noktası olup, ma’nâ açısından mükevvenâtın açığa çıktığı ve her şeyi kendisinde toplayan insân-ı kâ”Oku
- 2Er-Rahmân · s.105“Kur’an-ı Kerim’de her sürenin başında olduğundan, onun da anahtarı besmeledir. Şurada bir şeye daha dikkat çekmemiz gerekmektedir. Bilindiği gibi Tevbe Süresini”Oku
- 3Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.109“. ------------------- “İlk yazılan besmeledir.” “Âdem (a.s.) ilk gelen besmeledir.” “Müminler besmele yardımı ile sırattan geçer.” “Cennet davetiyesinin imzası ”Oku
- 4TB. Kelime-i Âdemiyye · s.173“Besmele-i Şerifi hakikatini şu bilgi ve düşünce içinde daha iyi anlayabiliriz, ki besmele-i şerif bunu anlatıyor. Yani alemlerin oluşumunu ve hakikatini anlatıy”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 12 (2002-2003) · s.54“-Bir de besmelenin sayısı 19 ama işte İnsanı Kâmilin rumuzu Besmele de. İnsanı kâmil bu âlemlerin anahtarı, Besmele de Kuran’ın anahtarı, her ayetin her surenin”Oku
- 6Bendeki Terzi Babam (Cilt 1) · s.160“(ب) “Be” harfi de ki, (بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ) Bismillâhir rahmânir rahîm , Besmele-i Şerifte ki (ب) “Be” harfi dir. Hazreti Âlî’nin dediği gibi “Dö”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.