Besmele kavramı neye işaret eder?
Besmele, "Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla" anlamına gelen "Bismillâhi'r-Rahmâni'r-Rahîm" kelimesinin kısaltmasıdır ve tasavvufta bütün amellerin kapısı, kâinatın açılış kelimesi ve vücudun kendisi olarak kabul edilir. Kur'ân-ı Kerîm'de Tevbe Sûresi hariç tüm sûrelerin başında yer alması ve Neml Sûresi'nde Süleyman'ın mektubunda geçmesi, onun ilahî kelamdaki merkeziyetini gösterir¹. Hadîs-i şerîfte "besmele ile başlanmayan mühim her iş kesiktir" buyrulması², besmelenin her hayırlı işin başlangıcı ve ilahî rahmetin tecelligâhı olduğuna işaret eder.
Detaylı cevap
Besmele, tasavvufî idrakte muhteşem bir kapı olarak görülür ve Kur'ân'ın açılışı olması sebebiyle "bütün ilâhî kelâmın özeti" sayılır. Hz. Ali'ye atfedilen "tüm Kur'ân Fâtiha'da, Fâtiha besmelede, besmele 'b' harfinde, 'b' altındaki noktada toplanmıştır" sözü, besmelenin tasavvufî derinliğini ortaya koyar. Besmelenin yapısı üç temel ismi içerir: Allah, bütün esmâyı toplayan ulûhiyet ismi; Er-Rahmân, mü'min-kâfir ayırt etmeksizin bütün kâinatı kuşatan genel rahmetin sahibi; ve Er-Rahîm, mü'minleri âhirette husûsî olarak rahmetiyle kuşatan özel rahmetin sahibi. Bu üç isim, rahmetin ulûhiyetten hakikate zuhur eden bir silsilesini ifade eder. Besmele, aynı zamanda Kur'ân'ın, kâinat kitabının ve İnsan-ı Kâmil'in müşterek âyetidir³. İnsan-ı Kâmil, yaşayan, gezen, konuşan fiilî besmele olarak nitelendirilir ve "Konuşan Kur'ân" olarak anılır⁴. Besmele-i şerifi gerçek mânâda çekenler, bireysel varlıklarında Nûr-u Muhammedî ve Rûh-u İlâhi ile teçhiz edilmiş halde halka rahmet olmuşlardır⁵. Tevbe Sûresi'nin başında besmelenin bulunmaması, zahiri izahatlara göre, sûrenin kıtal (savaş) suresi olması ve besmelenin içerdiği rahmet ifadesiyle çelişmemesi içindir⁶. Besmele, her hayırlı işin başında Allah'ın ismini anarak başlama şuurudur ve hurûf-ı mukatta‘a gibi ilahî isimlerin bir yansımasıdır⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Er-Rahmân · s.125““Akıl Süleyman” ından “nefs melikesi” ne “Rahman ve Rahiym olan AIlah’a yönel” diye bir haber geldi. “Hakikat-i İslamiyye” nin sembol cümlesi olan “besmele-i şe”Oku
- 2Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.109“. ------------------- “İlk yazılan besmeledir.” “Âdem (a.s.) ilk gelen besmeledir.” “Müminler besmele yardımı ile sırattan geçer.” “Cennet davetiyesinin imzası ”Oku
- 3Terzi Baba (Cilt 2) · s.222“------------------- Kur’ânı Kerîm ve bütün sûrelerin başlangıcı olan besmele aynı zamanda, Kur’ânın-Kâinat kitabının ve de insân-ı Kâmilin müşterek âyetidir. Ku”Oku
- 4Meryem Sûresi · s.8“O halde Abd, Muhammed ve Allah olarak lisânen söylenen üçlemeyi kendi bünyesinde birleyen irfân ehli bu durumda yaşayan, gezen, konuşan fiili besmele olmuştur k”Oku
- 5Meryem Sûresi · s.10“Besmele-i Şerîfi gerçek mânâda çekenler de bunlardır. Bizler ancak “Bismillâhirrahmânirrahîm” diyerek kelâmi besmele çekmekteyiz. Mânâsı ve yaşantısı îtibarıyla”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.112“Ve işte bu yüzden Kur’an-ı Kerimin 114 sure olan Kur’an-ı Kerim’in 113 suresinin başında başında besmele-i şerife var, neden birisinde yok onun ne farkı var da ”Oku
- 7Ra'd Sûresi · s.30“Gizli Besmele Hurûf-ı mukatta‘a ifadeleri, sadece harf dizileri değil, aynı zamanda gizli besmeleler olarak da yorumlanabilir. Besmele, her hayırlı işin başında”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.