Celâl ve Cemâl nedir?
Celâl ve Cemâl, Cenâb-ı Hakk'ın azamet ve lütuf gibi iki temel sıfat yüzünü ifade eder. Celâl, Hakk'ın kahrını, azametini ve sınır koyuşunu (adâlet) temsil ederken; Cemâl, O'nun rahmetini, lütfunu ve açılımını (merhamet) gösterir. Bu iki sıfat birbirinin zıttı olmayıp, Kemâl'de birleşirler ve her tecellî ya celâlî, ya cemâlî ya da her ikisinin birlikte zuhuru şeklinde gerçekleşir¹. İbn Arabî'ye göre, Mûsâ (a.s.) celâl tecellîsinin, Yûsuf (a.s.) cemâl tecellîsinin, Hz. Muhammed (s.a.v.) ise celâl ile cemâlin Kemâl'de birleştiği makâmın peygamberleridir². Celâl tecellîsi genellikle perdeli ve zorluklarla gelirken, Cemâl tecellîsi perdesiz ve açık bir tezahürdür; ancak ikram Celâl'den sonra gelir, zira zorluklar ve belalar neticede ikrama götürür³·⁴.
Detaylı cevap
Celâl ve Cemâl, Hakk'ın zuhur eden tüm sıfatlarının iki ana vechesidir. Celâl, Hakk'ın azametini, kahrını, adâletini ve sınırlayıcı gücünü ifade ederken¹, Cemâl O'nun lütfunu, rahmetini, güzelliğini ve açılımcı yönünü temsil eder¹. Bu iki sıfat, tasavvufî anlayışta birbirinin karşıtı değil, bilakis birbirini tamamlayan ve Kemâl'de birleşen veçhelerdir¹·⁵.
Her tecellîde ya Celâl ya Cemâl ya da her ikisinin birlikte zuhuru söz konusudur¹. Örneğin, zorluklar ve belalar Hakk'ın Celâl tecellîsinden gelirken, rahmetler, nimetler ve güzellikler Cemâl tecellîsindendir⁴. İnsan, hem Celâl hem de Cemâl esmasının zuhur yeridir ve bu nedenle ilâhî tekliflerin muhatabı olmuştur⁶.
Celâl tecellîsi genellikle perdeli ve vasıtalarla gerçekleşirken, Cemâl tecellîsi perdesiz ve açık bir tezahürdür³. Ancak, ikramın Celâl'den sonra gelmesi önemlidir; zira "Zülcelâli ve'l-İkrâm" ifadesinde ikram Celâl'den sonra zikredilir³·⁷. Bu durum, şiddetli bir çalışma ve zorlanma (Celâl) gerekliliğini vurgular ki, varlık perdesi açılsın ve ardından Cemâl (açılım) zuhur etsin⁷. Bir başka deyişle, Cemâl, Celâl'in kemâlidir ve Celâl olmadan Cemâl zuhura gelmez⁸·⁹. Sâlikin manevi yolculuğunda da Celâl'den Cemâl'e ve bazen de Cemâl'den Celâl'e geçişler yaşanabilir¹⁰·¹¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Celâl ve Cemâl
- 2Celâl ve Cemâl, Wiki: Hz. Yusuf
- 3Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (30), s. 53“Peki “zûl celâli vel ikrâm”, bu ‘İnci Mercan’ kitabında baş taraflarda izahta Celâl ve Cemâl bir kaç satırda belirtildi. Çok güzel bir tarif orası, şimdi bakarı”Oku
- 4Kelime-i Şîsiyye, s. 22“Bela suretinde zahir olan rahmet ve nimete mahsusadır, zorluklar ve belalar Hakk’ın Celal tecellisinden, Celal esmasından gelir. Rahmetler ve nimetler, iyilikle”Oku
- 5İnsân-ı Kâmil (Cilt 5), s. 35“- CELÂL ismini alır… Celâl ile düzenlenen bir suret, kesilip biçildiğinde kemâle erip tamamlandığı zaman, aldığı isim Cemâldir. Kaldı ki, her CELÂL de, cemal sı”Oku
- 6Kelime-i Şîsiyye, s. 23“Yani bu celal ve cemal tecellileri yoktur. Onların bazısı Cemali, bazısı Celalidir. Mesela hayvanat mazhar-ı celaldir, çünkü “Muzil” isminin masharıdır. İşte bu”Oku
- 7İnsân-ı Kâmil (Cilt 5), s. 36““Feeynema tüvellu fesemme vechullah/Nereye dönerse-niz Hakk-ın cechi ordadır” (2-115) hükmü ile zuhurun “Vecih/Cemâl” olduğu açık olarak bildirilmiştir. - Cemal”Oku
- 8Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye, s. 49“Kahhar, celâldir; cemâlin çıkması celâle bağlıdır ki, cemâl celâlin kemâlidir. Merkez ise ulaşılması en zor olan yerdir ve zorlanması için gerekli olan herşey m”Oku
- 9İnsân-ı Kâmil (Cilt 2), s. 121“- Halka zahir olan cemal sıfatı celal sıfatının cemal cihetinden başka değildir… Birbirini tamamlamış oluyorlar. Aynı şekilde onlara zahir olan celal ise, ancak”Oku
- 10Cem'o ve Fark'o, s. 65“Kendisinde ki Celâl ile başlayan, daha sonra, Celâlden Cemâle geçiş süresi oldu, sonra bir müddet Cemâl devam etti. Ondan sonra da, kendisine tanınan imkânları ”Oku
- 11Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Tuzak, Mekr, Hileli Zuhûrât (6), s. 240“Kendisinde ki Celâl ile başlayan, daha sonra, Celâlden Cemâle geçiş süresi oldu, sonra bir müddet Cemâl devam etti. Ondan sonra da, kendisine tanınan imkânları ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.