Cem hangi aşamalardan geçer?
Tasavvufta "cem" makamı, sâlikin kesretten vahdete ulaşarak bütün ilâhî tecellîleri tek bir merkezde toplaması mertebesidir. Bu makam, sülûkun kritik bir geçiş noktası olup, "fark" (kesret farkındalığı) ile "cem'-i fark" (cem ile farkın birleşimi) arasında yer alır. Cem makamı kendi içinde mertebelere ayrılır ve sâlikin fiiller, isimler, sıfatlar ve zât âlemlerindeki birliği idrak etmesiyle derinleşir. Bu aşamalar, ilim, hâl, makam ve tahakkuk silsilesi içinde ilerleyerek sâlikin o hakikati yaşaması ve kendisi olmasıyla kemâle erer.
Detaylı cevap
Cem, lügatte toplama, bir araya getirme ve birleştirme anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin çoklukta birliği görmesi ve varlıkta Hakk'ı müşâhede etmesidir¹. Bu makam, sâlikin sülûkunda "fark"tan "cem"e, oradan da "cem'-i fark"a doğru ilerlediği bir silsilenin parçasıdır. Hz. Ali'nin buyurduğu gibi, cem hâsıl olmadan farkta kalış şirk, cemde kalıp farka gelmeyiş ise zındıklıktır; cem ile farkın beraberliği ise Tevhid'dir².
Cem makamı kendi içinde farklı aşamalardan geçer. İlk aşama, ef'al âlemindeki cemdir; sâlik, gördüğü tüm fiillerin asıl kaynağının Cenâb-ı Hakk olduğunu idrak eder³·⁴. Bu, "tevhid-i ef'al" olarak da adlandırılır⁴. İkinci aşama, esmâ âlemindeki cemdir; sâlik, rububiyet hâlindeki isimlerin topluluğunu müşâhede eder⁵. Bu, "tevhid-i esmâ"dır⁴. Üçüncü aşama, sıfat âlemindeki cemdir; sâlik, sıfatların birliğini seyreder⁵. Bu da "tevhid-i sıfat"tır⁴. Son olarak, zât âlemindeki cem gelir ki, bu "tevhid-i zât" olarak ifade edilir ve Hakk'ın zâtının her bir varlıkta zuhur ettiğinin idrakidir⁴.
Bu cem mertebelerinin tamamına ulaşılmasıyla "cem-ül cem-ül cem ile feth oldu ebvâb-ı Hüdâ" denilir⁵·⁴. Sâlikin bu makamlarda ilerlemesi, ilim, hâl, makam ve tahakkuk aşamalarıyla gerçekleşir. Yani, önce cem kavramını akıl ile bilir (ilim), sonra kalben geçici olarak tadar (hâl), ardından bu hâl sâbitleşir (makam) ve nihayet sâlik o hakikati yaşayarak kendisi olur (tahakkuk). Bu süreçte rehavete kapılmamak ve sürekli ilerleme çabasında olmak önemlidir⁶·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Cem,
- 2Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.228“Bu daire Cem ba’del Fark dairesidir. Yani Cemden, farka gelmektir. Yani Cemden sonra fark halidir. Hz. Ali Keremallahu veçhe şöyle buyurmuştur: Cem Hasıl olmada”Oku
- 3Er-Rahmân · s.32“Bu yolculuk esnasında bazı merhalelerden geçer ve bilgiler toplar, cem eder. 1 - Birinci cem “ef’al alemi” ndeki ayrılıkları bir araya toplamaktır. Gördüğümüz t”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.119“İşte bu “ tevhid-i efal” cem-i, birinci cem mertebesi aynı misal mesele olarak İkincisi, “ tevhid-i esma ” cem-i, esmaların birliğidir. İşte biz buna cem demiyo”Oku
- 5Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.120“Yalnız buradaki cem şimdi cemlerde birinci cem makâmı ef'al âleminde, fiiller âlemindeki topluluğu idrak etmek cemdir. Ondan sonraki esmâ âlemindeki rububiyet h”Oku
- 6Saff Sûresi · s.110“Sizlerin kalpleriniz katılaştı, Hakk yolunda giden bir kimse belirli aşamalara geldikten sonra o mevzular üzerinde rahatlar ve nefsi emmâreyi, nefsi levvâmeyi a”Oku
- 7Bakara Dosyası · s.205“Hakk yolunda giden bir kimse belirli bir aşamalara geldikten sonra rahatlar. Meselâ nefs-i emmâreyi, levvâmeyi aştım diye rahatlar. Eğer burada rehâvete kapılır”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.