En'âm 79 ayetindeki Vech-i Hak'a yöneliş kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Vech-i Hak'a yöneliş, tasavvufta sâlikin mânevî sülûkunda ulaştığı derin bir teslimiyet hâlidir. Bu, En'âm Sûresi'nin 79. ayetinde geçen "İnniy veccehtü vechiye lilleziy fetaressemavati vel arda haniyfen ve ma ene minel müşrikiyne" (Ben vechimi öyle bir veçhe karşı tuttum ki; o vecih, semavat ve arzı fıtratı üzere halk etmiştir.... Ve ben de şirk ehli değilim) ifadesiyle açıklanır¹. Bu ayet, sâlikin kendi beşerî vechini ilâhî veche dönüştürerek aslı olan Hakk'ın vechine döndürmesi ve O'na teslim etmesi gerektiğini vurgular².

Bu yöneliş, aynı zamanda "Kulillâhi sümme zerhüm" (Allah de, gerisini bırak) ilkesiyle de yakından ilişkilidir; bu, tevhidin özünü ve fenâfillah makamının sırrını işaret eder. Sâlikin her amelinde Hakk'a yönelmesi, yani niyetini sadece Hakk'a has kılması, bu teslimiyetin bir göstergesidir (Niyet). Bu yöneliş, Hakk'ın isimlerinin (Esmâ'ül Hüsnâ) tecellîlerini müşâhede etme ve her ismin sahibinin tek bir Hak olduğu idrâkine ulaşma mertebesini de içerir (Esmâ'ül Hüsnâ).

Tasavvufta makâm olarak ifade edilen manevî mertebeler de bu yönelişin farklı aşamalarını temsil eder. Sâlik, tövbe, sabır, tevekkül, rızâ gibi makâmları aşarak Hakk'a daha da yaklaşır (Makâm). Bu süreçte, Hakk'ın dilemesi (meşiyyet-i Hak) ile hidayete erme de önemli bir yer tutar³. Müminlerin Hakk'ın mutlak vechine ve zâtî ahadiyetine ibadet etmeleri, bu yönelişin en üst mertebesidir; zira çeşitli milletlerin yönelişi tamamen Hakk'adır ve batıl olan itikat ve marifet ise mutlak vechin perdesidir⁴.