Enbiyâ 87 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Enbiyâ Sûresi'nin 87. ayeti, Hz. Yûnus (a.s.)'ın balığın karnında iken yaptığı "Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" duasıdır ve tasavvufta "Hikmet-i Nefesiyye" (nefes/diriliş hikmeti) ile anılır³. Terzibaba, bu ayetin amelî yansımasını, Zekeriyâ (a.s.)'ın evlat talebiyle yaptığı duaya benzeterek açıklar. Zekeriyâ (a.s.), "Yâ Rab beni evlat cihetinden akîm edip yalnız bırakma!" diye dua etmiştir. Terzibaba'ya göre, kabirdeki ölü de benzer bir şekilde "Yâ Rab, beni amel cihetinden akîm edip berzahta yalnız bırakma, hayırlı amellerimin sûretlerini bana refik eyle!" der¹·².

Bu benzetmenin vech-i münâsebeti şudur: Evlat, babanın vücudundan meydana geldiği gibi, ölünün ameli de onun vücudundan sâdır olur⁴. Dolayısıyla, Zekeriyâ (a.s.)'ın neslinin devamı için yaptığı dua gibi, kabirdeki ölü de berzah âleminde yalnız kalmamak ve amellerinin kendisine arkadaş olması için dua eder. Berzah, lugatte "iki şey arasında engel, ara perde" anlamına gelirken, tasavvufta iki âlem arasındaki mertebe-i vâsıtadır ve kabir hâlinin de adıdır⁵. Bu bağlamda, amellerin sûretlenerek berzahta kişiye refik olması, kişinin dünyadaki fiillerinin âhiretteki karşılıkları ve tezahürleri olarak anlaşılır. Her araz olan amelden bir sûret tekevvün eder ve bu sûretlerin âhiretteki varlığı, kişinin yalnızlığını giderecek birer arkadaş hükmündedir⁶. Bu durum, amellerin âhiretteki karşılıkları ve enbiyaya itaat veya isyanın neticeleriyle de ilişkilidir⁷.