Enel-Hakk kaç kademede ele alınır?
Enel-Hakk ifadesi, tasavvufta sâlikin fenâ fillâh hâlinde kendi vücudundan fânî olup Hak ile kâim olduğunu beyan eden bir sözdür. Bu ifade, "Ben Hakk'ım" anlamına gelir ve Hallâc-ı Mansûr ile özdeşleşmiştir. Enel-Hakk, mutlak Ferdiyyet mertebesinde bütün varlıktaki Hakk'ı değil, kişinin kendi vücut mülkündeki Hakk yönünü ifade eder¹·². Bu söz, Hakk'ın o bedende esmâsının zuhurudur ve anlayanlar tarafından yanlış anlaşılsa da, aslında doğru bir hakikati dile getirir¹·³. Tasavvuf ehli için Enel-Hakk bir dava değil, bilakis normal bir hadisedir; zira âlemdeki her varlık Hakk olarak halk edilmiştir⁴·⁵·⁶·⁷.
Detaylı cevap
Enel-Hakk ifadesi, tasavvufî idrakte farklı kademelerde ele alınabilir. Birincisi, fenâ fillâh hâlinde sâlikin kendi benliğinden geçerek Hak ile birleştiği mertebedir. Bu durumda sâlikin "ben" dediği aslında Hak'tır; zira kendi benliği fenâ bulmuştur (K1-39; K1-175). Bu hâl, hadîs-i kudsîdeki "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum" düsturuyla açıklanır; yani fenâ ehlinde Hak konuşur.
İkinci olarak, Enel-Hakk, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk'ın zuhuru olarak anlaşılır. Bu, mutlak Ferdiyyet mertebesinde bütün varlıktaki Hakk değil, bireysel "vitriyyet-i" yönüyle kişinin kendindeki Hakk yönüdür¹·². Hallâc-ı Mansûr'un bu sözü, kendisine gelen Zat tecellisinin neticesinde söylediği belirtilir; o, sıfatlarını değil, Hakk'ın zatının esmasını ortaya koymuştur³. Bu bağlamda, "Enel Hakk" denmesi "Enellah" denmesi değildir; kişinin sadece kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını ifade etmektir⁸·⁹.
Üçüncü bir kademe ise, Enel-Hakk'ın bir dava değil, bir hakikat ifadesi olmasıdır. Tasavvuf ehli, bu sözü bir dava olarak değil, normal bir hadise olarak görür⁴·⁵. Zira Cenâb-ı Hakk bu âlemleri Hakk olarak halk etmiştir ve her bir varlık Hakk olarak halk edildiğinden, "Enel Hakk" demesi suç olmaz⁷. Hatta "ene batıl" demenin dava olduğu, çünkü bu âlemde bâtıl diye bir şeyin söz konusu olmadığı ifade edilir⁶·⁵. Bir ağaçtan "Enel Hakk" sesinin gelmesi caiz görülürken, ezeli saadete mazhar bir insanın aynı sözü söylemesinin neden caiz görülmediği sorgulanır¹⁰·¹¹. Bu idrak, kişinin kendisinde Hakk'ı bulduğunda bütün âlemi de Hak olarak görmesiyle sonuçlanır¹².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Yûsuf Sûresi, s. 83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 2Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 140“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 3İnsân-ı Kâmil (Cilt 2), s. 158“"Enel hakk" diyor ya, "Ben Hakk'ım" diyor. Anlayanlar yanlış anladı da, kendisi doğru söyledi. İşte ama o, kendisine gelen Zat tecellisinin neticesinde " Enel H”Oku
- 4Kelime-i Yahyâviyye, s. 104“Allah ağaçta zuhur eder, her yerde zuhur eder zaten bütün alemde “enel Hakk “ diyor ama görecek göz, duyacak kulak lazımdır. Böyle olunca “enel Hakk” diye bir i”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler (25), s. 73“Enel Hakk demek irfan ehli öyle diyor izah ederken, “ Enel hakk ” bir dava değildir zaten normal bir hadisedir. “ Ene batıl ” demek davadır.”Oku
- 6A'yân-ı Sâbite, s. 311“Ehlullah’tan birisi öyle diyor, Enel Hakk bir dava değildir, hani bir davadır ya Allah’lık davasında bulunuyor, diye Enel Hakk dava değildir diyor, ene batılım ”Oku
- 7Tasavvuf Izâhları, s. 54“Çünkü; “ Cenâb-ı Hakk bu âlemleri Hakk olarak halketti ” , (46/3) bakın âyeti kerimeye dayanan bir husustur. Ve her birerlerimiz de bu âlemin içersinde olduğumu”Oku
- 8İnci Tezgâhı (2), s. 125““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 9Kıyâmet Sûresi, s. 173““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 10Vahiy ve Cebrâîl, s. 122“Reva başet “enel Hakk” ez dirahti, Çira nebvet reva ez nik bahti ? Türkçesi : “Bir ağaçtan “Enel Hakk = Ben Hakkım” sesinin gelmesi caiz oluyor da, ezeli saadet”Oku
- 11Şûrâ Sûresi, s. 120“Reva başet “enel Hakk” ez dirahti, Çira nebvet reva ez nik bahti ? Türkçesi : “Bir ağaçtan “Enel Hakk = Ben Hakkım” sesinin gelmesi caiz oluyor da, ezeli saadet”Oku
- 12Sohbet Arası Sohbetler (23), s. 99“Ondan sonra “enel Hak” demeye başlıyor. İşte bu hadiseden sonra “enel Hak” demeye başlıyor veya daha evvel de söylüyordu. O zaman demek istiyor ki, Cenâb-ı Hak:”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.