İçeriğe atla

Enel-Hakk kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Kavram MekanizmasıOrta düzey4 görüntülenme5 kaynak
Kısa cevap

Enel-Hakk kavramı, tasavvufî bir hâl olarak, niyet bozulması, şer'î edebin terki ve gaflet ile ülfet gibi durumlarda bozulur veya gizlenir. Bu bozulma, sâlikin riyâ, sum'a veya ucb gibi nefsânî hâllere düşmesiyle, şeriatın ölçülerine muhalif hareket etmesiyle ya da Hakk'tan gâfil olup hâlin kendisine âşık olmasıyla meydana gelir. Özellikle "Enel-Hakk" sözünün hakikatine uymayan fiillerde bulunmak veya bu sözü "ene bâtıl" diyerek inkâr etmek, kavramın özünü zedeleyen durumlardır¹·².

Detaylı cevap

Enel-Hakk, sâlikin fenâ fillâh hâlinde kendi vücudundan fânî olup Hak ile kâim olduğunu beyan eden bir ifadedir. Ancak bu yüce hâl ve kavram, bazı durumlarda bozulma veya gizlenme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Tasavvufî bir hâlin bozulmasının üç ana sebebi vardır: niyet bozulması, şer'î edebin terki ve gaflet ve ülfet.

Niyet bozulması, sâlikin ameline riyâ (halk için yapma), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (amelini beğenme) karışmasıyla gerçekleşir. Bu nefsânî âfetler, "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve hâlin tahakkuk etmesini engeller, gizlenmesine yol açar.

Şer'î edebin terki ise, bir hâlin şer'î ölçülere uygun olmaması durumudur. Ne kadar yüksek görünse de, şeriata muhalif olan bir hâl istidrâc olarak değerlendirilir; yani Hak'tan değil, nefisten veya şeytandan gelir. Enel-Hakk sözünün hakikatine uymayan fiillerde bulunmak da bu kapsamda şirktir¹.

Gaflet ve ülfet durumunda ise sâlik, hâlin sahibinden (Hakk'tan) gâfil olur ve hâlin kendisine âşık olursa, hâl gizlenir. Bu durum, "Onlar Allah'ı unuttular, Allah da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetiyle açıklanır.

Ayrıca, Enel-Hakk sözünün yanlış anlaşılması veya bu sözün hakikatini inkâr etmek de kavramın bozulmasına yol açar. "Enel-Hakk" diyenin aslında Hakk olduğu, "ene bâtıl" demenin ise bir dava olduğu belirtilir³·². Kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka varlık olmadığını ifade eden "Enel-Hakk" sözünü anlamayan veya bu hakikati idrak edemeyen kimse, kendi süflî hâlinde kalmış demektir⁴. Eğer bir kimse "Enel-Hakk" demiyorsa, Hakk'ın onda şüphede olduğu ifade edilir⁵.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye · s.168“Yani işlediği fiil Enel Hakk fiiline uymaz. Enel Hakk sözünün hakikatine uymaz o da şirktir. Meselâ demirin kendisine mahsûs olan sıfatı vardır. Ve bu sıfat bak”Oku
  2. 2A'yân-ı Sâbite · s.311“Ehlullah’tan birisi öyle diyor, Enel Hakk bir dava değildir, hani bir davadır ya Allah’lık davasında bulunuyor, diye Enel Hakk dava değildir diyor, ene batılım ”Oku
  3. 3İnci Tezgâhı (2) · s.40“(Enel hakk) derim. Bütün bunların dışındakiler, Hakk’ı inkâr olur. Vasfedeceğim her sıfat Hakk, Hakk değil ise, bâtıl olur. Bunu istesem de istemesem de söyleme”Oku
  4. 4Yûsuf Sûresi · s.83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
  5. 5İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.326“Geri dursun kıyl-u kal işte sözün gerçeği Ne oldu dersin bu gün ben benimle değilim Çözüldü bütün düğüm zahir oldu benliğim Baktım zatı Zat-ı Hakk hep sıfatım o”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.