Enel-Hakk kavramının sâlikteki işleyişi nedir?
Enel-Hakk, Hallâc-ı Mansûr'un fenâ fillâh hâlinde söylediği, "Ben Hakkım" anlamına gelen tasavvufî bir ifadedir. Sâlikteki işleyişi, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını idrak etmesi ve bu hakikatin yaşamına yansımasıdır. Bu idrak, "Hakk geldi, bâtıl gitti"¹·² ayetinin kişide faaliyete geçmesiyle somutlaşır. İrfan ehli, Enel-Hakk'ın bir dava olmadığını, aksine işin tabiatı olduğunu belirtir; zira âlemdeki her varlık kendi sahasında Enel-Hakk narasını atmaktadır³·⁴·⁵. Bu, sâlikin kendi varlığında Hakk esmâsının zuhurunu müşâhede etmesiyle gerçekleşir ve mutlak Ferdiyyet mertebesinde değil, bireysel "vitriyyet" yönüyle kendi vücut mülkündeki Hakk'ı ifade eder⁶.
Detaylı cevap
Enel-Hakk kavramının sâlikteki işleyişi, tasavvufî sülûkun derin mertebelerinde ortaya çıkan bir idrak ve hâldir. Bu işleyiş, sâlikin kendi varlığında Hakk'ın tecellisini müşâhede etmesiyle başlar. Hallâc-ı Mansûr'un sekr hâlinde söylediği bu söz, sâlikin kendi vücudundan tamamen fânî olup Hak ile kâim olduğunu beyan eder. Bu durum, hadîs-i kudsîdeki "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum" ifadesiyle desteklenir; fenâ ehlinde Hakk'ın konuştuğu anlaşılır.
Sâlik, bu idrak seviyesine ulaştığında, kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını anlar. Bu anlayış, "Hakk geldi, bâtıl gitti"¹·² ayetinin kişinin yaşamında faaliyete geçmesidir. Bu, kişinin kendi sıfatlarını talep etmeyip, Hakk tecellisinin kendisini ortaya koymasıyla "Enel Hakk" demesidir⁷.
İrfan ehli, Enel-Hakk'ın bir dava olmadığını, aksine işin tabiatı olduğunu belirtir. Onlara göre, "Ene bâtıl" (ben bâtılım) demek bir davadır; çünkü bu âlemde bâtıl diye bir şey yoktur ve bütün varlıklar coşkuyla "Enel Hakk" der³·⁴·⁵·⁸·⁹. Sâlikin bu hakikati idrak etmesiyle, sabahtan akşama kadar "Enel Hakk" diye tesbih çekmesi dahi yerindedir⁵. Bu, mutlak Ferdiyyet mertebesinde bütün varlıktaki Hakk'ı değil, bireysel "vitriyyet" yönüyle kendi vücut mülkündeki Hakk'ı ifade eder; yani zât-ı mutlakın o bedende Hakk esmâsının zuhurudur⁶. Bu idrak, sâlikin kendi varlığında Hakk'ın zuhurunu görmesiyle tamamlanır; zira Allah her yerde zuhur eder ve bütün âlem "Enel Hakk" der, ancak bunu görecek göz ve duyacak kulak lazımdır⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1İnci Tezgâhı (2) · s.125““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 2Kıyâmet Sûresi · s.173““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.73“Enel Hakk demek irfan ehli öyle diyor izah ederken, “ Enel hakk ” bir dava değildir zaten normal bir hadisedir. “ Ene batıl ” demek davadır.”Oku
- 4A'yân-ı Sâbite · s.311“Ehlullah’tan birisi öyle diyor, Enel Hakk bir dava değildir, hani bir davadır ya Allah’lık davasında bulunuyor, diye Enel Hakk dava değildir diyor, ene batılım ”Oku
- 5TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları · s.181“İşte bu hakikati idrak etmiş olan kimse, sabahtan akşama kadar “Enel Hakk” diye tesbih çekse hepsi de tas tamam yerindedir. Öyle demişler sen Hakk davasında bul”Oku
- 6Yûsuf Sûresi · s.83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 7İnsân-ı Kâmil (Cilt 2) · s.158“"Enel hakk" diyor ya, "Ben Hakk'ım" diyor. Anlayanlar yanlış anladı da, kendisi doğru söyledi. İşte ama o, kendisine gelen Zat tecellisinin neticesinde " Enel H”Oku
- 8TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye · s.104“Allah ağaçta zuhur eder, her yerde zuhur eder zaten bütün alemde “enel Hakk “ diyor ama görecek göz, duyacak kulak lazımdır. Böyle olunca “enel Hakk” diye bir i”Oku
- 9Tasavvuf Izâhları · s.43“Aslında “enel Hakk” bir iddia değildir, zâten âlem hep odur, her varlık kendi sahasında “enel Hakk” narasını atmaktadır, gerçek iddia “ben bâtılım” demektir. Bu”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.