Fecr 27-30 ayetini İsmâîliyye Fassı bağlamında nasıl anlamalıyız?

Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleri, tasavvufî sülûkun en yüce mertebelerinden biri olan Nefs-i Mutmeinne'ye ulaşmış bir kulun mânevî hâlini tasvir eder. Bu ayetlerdeki "Ey mutmain olan nefs!" hitabı, kalbi huzura ermiş, tatmin bulmuş ve şüphelerden arınmış nefse yöneliktir⁴. Bu nefs, Rabbine "râdıye" yani Allah'tan razı olmuş bir hâlde ve "merdıyyeten" yani Allah'ın da kendisinden razı olduğu bir hâlde dönme emrini alır⁵·³. Bu rıza ve razı olunma hâli, İsmail Fassı'nın merkezinde yer alan "Hikmet-i Aliyye" ve "mârifet-i Rabbâniyye" ile sıkı bir bağ içindedir. İsmail Fassı, her kulun özel Rabbi olan "Rabb-ı hâs" kavramını işler ve bu özel Rabbi bilmenin, yani mârifet-i Rabbâniyye'ye ulaşmanın önemini vurgular (İsmail Fassı).

Ayetlerin devamında gelen "kullarımın arasına gir" ve "cennetime gir" ifadeleri, mutmain nefsin Allah'ın seçkin kulları zümresine dâhil olduğunu ve ilâhî rızaya mazhar olarak cennete kabul edildiğini gösterir¹·⁶. İsmail Fassı bağlamında bu durum, Hz. İsmail'in Allah'a olan tam teslimiyetinin ve O'nun iradesine rızasının bir yansıması olarak değerlendirilir. Nitekim, her bir nefs-i mutmainnenin de İsmail (a.s.) gibi Allah tarafından razı olunmuş olduğu belirtilir³. Bu nefs, kötülüğü emreden "emmâre" nefs değildir ki fiillerini kendisine isnat etsin, ne de kendini kınayan "levvâme" nefs değildir ki kendini kınasın; o, artık fiillerin gerçek fâilinin Allah olduğunu idrak etmiş, kendi varlık iddiasından vazgeçmiş bir hâldedir³. Bu hâl, sâlikin kendi nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesiyle ilişkilendirilen halîfelik mertebesiyle de örtüşür.