Gaflet niçin Şuaybiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Gaflet, manevi uyanıklık yokluğu ve Hakk'tan habersizlik hâli olarak tanımlanır³. Tasavvufta dört kademede tezahür eder: halk gafleti, havâss gafleti (kalp gafleti), havâss-ı havâss gafleti (mertebede gaflet) ve ehass-ı havâss gafleti (ulvî makamda Hak'tan başkasını fark etme). Bu gaflet hâlinden kurtulmak ve Hakk'a yönelmek, sülûkun ilk makamı olan yakaza ile başlar⁴. Cenâb-ı Hakk'ın kullarını gafletten kurtarıp kendine ve Habibine yaraşır bireyler olmalarını mümkün kılması niyaz edilir⁵·⁶.

Şuaybiyye Fassı'nda gafletin anlaşılır kılınmasının temel nedeni, bu fassın 'tahavvül' bahsiyle gafletin tedavisini ele almasıdır. Fassın başlarında ve İsa Fassı'nda geçen Rahmanî nefes konusu, gafletin ilahî hikmetle olan ilişkisini aydınlatır¹. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, gafletin iki çeşidi vardır: halkın cahillerinin ve dünya ehlinin gafleti ile ilahî hikmete dayanan gaflet⁷. Eğer gaflet olmasa âlemin düzeni bozulur ve harap olurdu, bu da gafletin ilahî düzendeki yerini gösterir⁷.

Ayrıca, Kelime-i Dâvûdiyye'de sabit hakikatlerin sübûtu (varlığı) ve "yapılmamış yatkınlık" konularının Üzeyr Fassı'nda örneklerle açıklandığına atıf yapılır². Bu ayrıntılar bilindikten sonra, kulda fiilin "özünün" meydana gelmemesinin imkânsız olduğu ve Allah'ın dilemesinin (meşiyyet) kulun kabiliyetindeki fiilin "özünü" kulda yarattığı anlaşılır⁸. Bu bağlamda, gafletin ilahî adaletin ertelenmiş fakat kaçınılmaz bir sonucu olduğu ve hakikatten uzaklaşmanın hem dünyada hem bâtında sonuçsuz bırakılmadığı belirtilir⁹. Gaflet ehlinin hayatı toz pembe görmesi ve uzun vadeli zannetmesi, Kur'an'ın onlara okunması gerekliliğini vurgular¹⁰·¹¹.