Gaflet'in önündeki başlıca engel nedir?
Gafletin önündeki başlıca engel, tasavvufî sülûkun farklı mertebelerinde farklı veçheler gösteren nefs ve onun tezahürleridir. Sâlikin Hak'tan, kendi hakikatinden ve ilâhî tecellîlerden uzaklaşması hâli olan gafletin, bidâyet mertebesinde cehâlet, şehvet ve gazap gibi engellerle ortaya çıktığı belirtilirken, nefsanî sıfatların ruha karışmasıyla hakikat göğünün perdelenmesi de gafletin önündeki temel engellerden sayılır¹. Dünya işlerine dalmak ve Hak'tan habersiz olmak da gafletin bir tezahürü olup, "dünyan seninde bir hayel'dir, Gaflet'de onun içinde'dir"²·³ ifadeleriyle bu durum vurgulanır.
Detaylı cevap
Gaflet, tasavvufta sâlikin Hak'tan ve kendi hakikatinden uzaklaşması, kalbin mâsivâ ile dolması hâlidir. Bu hâlin önündeki başlıca engel, sülûkun her merhalesinde farklı şekillerde tezahür eden nefstir. Nefsanî sıfatların ruha karışması, latif olan canı tozla karışmış havaya benzeterek hakikat göğünün perdelenmesine yol açar¹. Bu durum, ruhun Hakk'ın Zât'ını gözlemlemesine engel teşkil eder. Ne zaman ki ruhtan nefse ait hevesler ve cismanî sıfatların tozları gider, o ruh saf ve hâlis olur ve Hakk'ı gözlemlemeye engel olmaz¹.
Sülûkun bidâyet merhalesinde gafletin önündeki engeller arasında cehâlet, yani sülûk yolunu, terbiyeyi ve mürşidi bilmemek yer alır. Ayrıca şehvet ve gazap gibi nefs-i emmârenin temel güçleri de gaflete sürükleyen engellerdendir. Dünya işlerine aşırı dalmak ve âhiretten habersiz olmak da halk gafleti olarak nitelendirilir. "Dünyan seninde bir hayel'dir, Gaflet'de onun içinde'dir"²·³ ifadesiyle bu durumun bir yanılsama olduğu belirtilir. Sâlikin kalbinin namazda başka yerde olması veya zikirde dilinin işlerken kalbinin uyuklaması gibi durumlar ise havâss gafleti olarak adlandırılır ve sülûkun yaygın bir hastalığıdır. Bu engellerin aşılması, tevbe-i nasûh, mürşide intisâb ve tertîb-i sülûk ile mümkündür.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.659“O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gitti, saf ve hâlis oldu. &10024; 2476. O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gi”Oku
- 2Tüm Şiirlerim · s.121“Dünyan seninde bir hayel'dir, Gaflet'de onun içinde'dir,”Oku
- 3Hacc Divanı · s.42“Dünyan seninde bir hayel'dir, Gaflet'de onun içinde'dir, Vaktiyle soyunmak gerektir, Korkma sen bu gerçek erliktir. At başından sevdası'nı, Anla artık hatası'nı”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.