Gavs kavramı neye işaret eder?
Gavs, tasavvufta ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağında yer alan, kâinatın manevî mihveri olan kutbu'l-aktâb için kullanılan bir unvandır. Lugat anlamı 'yardım, imdâd, kurtarıcı' demektir ve bu makamdaki velî, Hak Teâlâ'nın yeryüzündeki işlerini vasıtalı olarak idare etme görevini üstlenir. Her zamanda bir gavs mevcuttur ve bu makam, Allah'ın velîlerine düşmanlık edenlere harp ilan edileceğini bildiren kudsî hadis ile (Buhârî) ve Yûnus Sûresi 62. ayetteki 'evliyâullâh'ın yardımcı vechesiyle desteklenir. Gavs-ı A'zam unvanı ise klasik olarak Abdulkâdir Geylânî hazretlerine atfedilir ve onun gavsiyyeti özel bir tarihsel mertebe olarak kabul edilir.
Detaylı cevap
Gavs kavramı, tasavvuf doktrininin hassas terimlerinden biridir ve kutb ile eş anlamlı olarak kullanılır; kutbun işlevsel vechesi gavsiyyettir. Sâlik, kutba 'âleminin merkezindedir' diye yaklaşırken, gavsa 'yardım edicidir' diye teveccüh eder. Gavs, "sin" harfiyle yazıldığında en büyük yardımcı, en fedakar ve bonkör insan anlamına gelir; herkese yardım eden, en çok yardım eden manasındadır¹. Peltek "se" ile yazıldığında ise ilim denizinde en derinlere inerek yüzen kişiyi ifade eder². Gavs makamındaki velîler, yüksek hususi bir mertebede bulunurlar; yanlarına gidenler Allah'ı anar, onların yanında günaha düşmezler. Vefat etseler dahi himmetleri gönülden gönüle yayılır ve bazı özel durumlarda imdada yetişen, yardım eden vasıfları vardır³·⁴. Gavs için Rasûlü Ekrem Efendimiz'in nâibi de denmektedir⁴·³. Cenâb-ı Hakk'ın kâinatı doğrudan değil, esmâî tecellîlerle yönettiği ve bu tecellîlerin yeryüzündeki mahalleri ricâlü'l-gayb olduğu için, gavs bu hiyerarşinin en üstünde yer alır. Ancak, gavs makamını tespit etmek kolay değildir; Allah (cc) "benim velilerim kubbelerimin altındadır onları benden başkası bilemez" buyurmuştur⁵. Bu nedenle, bir kişinin gavs olduğunu iddia etmek veya bir başkasını gavs olarak nitelendirmek için öncelikle kişinin kendini tanıması gerektiği vurgulanır⁶. Abdulkâdir Geylânî'ye atfedilen Risâle-i Gavsiyye'de, Hak Teâlâ'nın "Yâ Gavs-ı Â'zâm" diye hitap ettiği ve Geylânî'nin "Lebbeyk yâ Rabb’el Arş’il Azîm" diye cevap verdiği bir mükâleme yer alır⁷. Bu risâle, fenâ fillâh ehlinin Hak ile nasıl konuştuğunu gösteren sırrî bir metindir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002) · s.83“İşte Gavs bu demektir, yüzücü derinliğe dalan peltek “se” ile yazılırsa. Gavs “sin” ile yazıldığında en büyük yardımcı en fedakar bonkör insan demektir, herkese”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 21 · s.99“-Gavs ve Kutup Soru: Gavs ve kutupluk arasında ne gibi fark var? Şimdi bak gavsül azam diyorlar bu mertebelerin en büyüğünün gavsül azam olduğunu söylüyorlar ki”Oku
- 3Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3) · s.173“Gavs makamındaki velilerin en belirgin alâmetleri olarak, yüksek hususi bir mertebede bulunması, yanına gidenlerin Allahı anmaları, onun yanında günaha düşmemel”Oku
- 4Terzi Baba (Cilt 2) · s.184“Gavs için Rasûlü Ekrem efendimiznin nâibi, de denmektedir. ... Gavs makamındaki velilerin en belirgin alâmetleri olarak, yüksek hususi bir mertebede bulunması, ”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003) · s.146“Yani hatırda bilinsin hemen öyle tesbit edilsin, hele bizler gibi insanların onları hemen bu gavsdır diye değerlendirme yapmamız ne mümkündür, Allah (cc) diyor ”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003) · s.166“O da diyor benim şeyhim gavs. Gavs da, gavs nedir? Müşahede ederek mi söyledin bunu, bilerek mi söyledin? Gavsı tanımak için evvela kendini tanıman lazımdır. Al”Oku
- 7Risâle-i Gavsiyye · s.30“. Ve dedi ki… − Yâ Gavs-ı Â’zâm. Dedim ki, − Lebbeyk yâ Rabb’el Arş’il Azîm? Dedi, − De ki Yâ Rabbel Kerîm ve yâ Rahîm. Yâ Gavs-ı Â’zâm, ashabından kim sohbetim”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.