Hac 32 ayetini İbrâhîmiyye Fassı bağlamında nasıl anlamalıyız?

Hac Sûresi'nin 32. ayeti, İbrâhîmiyye Fassı'nın temelini oluşturan Hz. İbrahim'in tevhidî mirasıyla doğrudan ilişkilidir. Hz. İbrahim ve oğlu İsmail'in duaları, müslümanların haccın hakikatlerini müşâhede etme ve bu ibadetin kabulünü dileme arzusunu yansıtır¹. Bu dualar, haccın sadece sûri bir şekilden ibaret olmadığını, aynı zamanda ef'al mertebesindeki tevhidin bir tezahürü olduğunu gösterir. Muhammediyet yolu, Hz. İbrahim'in bu tevhidî haccından açılmış, İsmailîyetten Muhammediyete bir geçişi ifade etmiştir¹.

İbrâhîmiyye Fassı, Hz. İsmail'e tahsis edilmiş olup, hikmet-i aliyye, saîd olmanın sırrı, Rabb-ı hâs ve mârifet-i Rabbâniyye gibi kavramları içerir (İsmail Fassı). Hac ibadeti, bu bağlamda, sâlikin kendi Rabb-ı hâs'ına yönelerek ilâhî iradeye teslimiyetini pekiştirmesi ve mârifetullah'a ulaşması için bir vesiledir. Ra'd Sûresi'ndeki irfânî yorumlar, varlıkların birbirine bağımlılığı, döngüsel işleyişi ve düzenli akışının ilâhî hikmetin bir tezahürü olduğunu belirtir; bu da insanın Allah'ın iradesine teslimiyetini hatırlatır². Hac ibadeti de bu teslimiyetin en somut göstergelerinden biridir.

Hac Sûresi'nin kendisi, hem Mekke hem Medine döneminde inen ayetleri barındırması, hem nâsih hem mensuh, hem muhkem hem müteşâbih ayetleri içermesiyle dikkat çeker³. Bu çeşitlilik, haccın farklı mertebelerini ve derinliklerini anlamak için bir zemin sunar. Ayetlerin hem ahireti hem dünyayı ilgilendirecek şekilde anlaşılması gerektiği vurgusu⁴, haccın sadece dünyevî bir görev değil, aynı zamanda uhrevî kurtuluş ve mânevî yükseliş için bir araç olduğunu gösterir. Dolayısıyla, Hac 32. ayeti, İbrâhîmiyye Fassı'nın ruhuna uygun olarak, haccın zahirî edasından öte, bâtınî bir teslimiyet ve mârifet yolculuğu olarak idrak edilmesini teşvik eder.