Hadîd 3 ayetindeki Hüvviyet kavramı tasavvufta neye işaret eder?
Hadîd Sûresi 3. ayetinde geçen "hüve" zamiriyle ifade edilen hüvviyet, tasavvufta Hakk'ın kendi zâtı mertebesine, yani "O"luk vasfına işaret eder. Bu mertebe, bütün taayyünlerin ötesinde, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız, sırf "O" olarak kalanın adıdır. Ayetteki "hüvel evvelü vel âhirü vez zâhirü vel bâtınü" ifadesi, Hakk'ın tüm mertebeleri "Muhit" ismiyle kuşattığını ve kayıtsızlığın dahi bir kayıt olduğunu gösterir¹. Hüvviyet-i Mutlaka olarak da adlandırılan bu zuhur yeri, belirli bir tarifi ve vasfı olmayan, avam için idraki zor olan bir hakikattir².
Detaylı cevap
Hadîd Sûresi 3. ayetinde yer alan "hüvel evvelü vel âhirü vez zâhirü vel bâtınü" ifadesi, tasavvufî açıdan Hakk'ın hüvviyetinin kapsamını ve mertebelerini açıklar. Bu ayet, Hakk'ın tüm varoluşsal mertebeleri kuşattığını, O'nun hem başlangıç hem son, hem görünen hem de görünmeyen olduğunu beyan eder¹. Tasavvufta hüvviyet, Hakk'ın kendi zâtına ait olma vasfı, yani "O"luktur; ahadiyyet ile aynı kademede olan, zâtın kendine özgü mahremiyetidir. Bu, İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" zamirinin tasavvufî terim haline gelmiş şeklidir. Ayetteki "O evvel, âhir, zâhir, bâtındır" beyanı, Hakk'ın hiçbir duruma ve varlığa nispet edilmeden kendisini çok net bir biçimde tanımlamasıdır³. Hüvviyet-i Mutlaka, zuhurda olan, belirli bir tarifi ve vasfı olmayan, avam için idraki oldukça zor olan bir hakikattir². Bu mertebe, Hakk'ın zât-ı sırf ve zât-ı mutlak olarak ahadiyyet mertebesinde belirginleşen inniyeti ve hüvviyetidir⁴. Cenâb-ı Hakk'ın hüvviyeti, aslında bizim hüvviyetimizdir⁵. Hadîd 3. ayet, Hakk'ın tüm mertebeleri "Muhit" ismiyle ihata ettiğini ve kayıtsızlık halinin dahi bir kayıt olduğunu vurgular⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Lübbü'l-Lübb (Özün Özü) · s.32“Kur’anı Keriym Hadid 57. sure 3. ayette; “hüvel evvelü vel ahırü vez zahirü vel batınü ve hüve bikülli şey’in aliymün” “O evvel, ahır, zahir, batındır ve gene O”Oku
- 2Vahiy ve Cebrâîl · s.120“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 3Bir Ressam Hikâyesi · s.131“Âyette "Başını ne yana çevirirsen çevir Allah'ın vechini görürsün" Hadid Sûresi 3. ... Âyette “O evveldir, ahirdir zâhirdir ve batındır” Âyetlerinde ve buna ben”Oku
- 4TB. Kelime-i Muhammediyye · s.15“Yani alemlere ihtiyacı yoktur ne tecellide ne de herhangi bir şeyde Zat’ı itibariyle ihtiyacı yoktur. İşte burada bir ışık beliriyor, inniyeti ve hüvviyeti olar”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.109“Ne kadar net konuşuyor. Evet bu kadar da bırakalım. Cenab-ı Hakk’ın hüvviyeti aslında bizim hüvviyetimizdir.”Oku
- 6Fâtiha Sûresi · s.46“Kûr’ânı Kerîm Hadid 57. Sûre 3. Âyette; hüvel evvelü vel ahırü vez zahirü vel batınü ve hüve bikülli şey’in aliymün “O evvel, ahır, zâhir, bâtındır ve gene O he”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.