Hakîkat-i Muhammediyye hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvufî düşüncede kâinat nizamının merkez taşı ve en yüksek kavramıdır⁴. Bu yüce hakikate ulaşmak, sâlikin nefs mertebelerindeki seyr ü sülûkunu tamamlamasıyla mümkündür. Özellikle nefs-i emmâre mertebesinin aşılması, Hakîkat-i Muhammediyye'nin zuhuru için temel bir şarttır. Bir kimsede Hakîkat-i Muhammediyye doğmadan evvel, varlığında nefs-i emmârenin hüküm sürdüğü bir "hayal sarayı" mevcuttur. Hakîkat-i Muhammediyye'nin zuhuru ile bu nefs sarayının direkleri yıkılır ve zamanla tamamı ortadan kaldırılarak nefs-i emmârenin yaşayacağı bir mekân kalmaz; böylece o bedende ilâhî yaşam başlar¹·².

Nefs-i emmâre, şehvet, gazab, kibir, hırs, hased, riyâ ve tama' gibi kötü vasıfların hâkim olduğu ilk nefs mertebesidir. Bu mertebede ancak zâhirî ibadetler ve şer'î emirlerin tatbiki mümkün olup, bâtınî hâller mahcubdur (K2-T3 — K2). Hakîkat-i Muhammediyye'ye giden yolda, nefs-i emmârenin kemâlli zuhur mahalli olan "Mudill" esmâsının kışkırtmaları aşılmalıdır. Bu aşama, sâlikin fark âleminden "Bekābillâh" elbisesiyle dönerek Hakîkat-i Muhammediyye'ye ulaşan İnsân-ı Kâmil mertebesine yükselmesini ifade eder³.

Hakîkat-i Muhammediyye, "Akl-ı Evvel", "Ümm-ül Kitap", "Kalem-i A'lâ", "Aşk-ı Ekber", "İsm-i A'zam", "Rûh-ul A'zam", "Nûr-ı Muhammedi" ve "Hakikat-i İnsâniyye" gibi pek çok isimle de anılır. Hadis-i Şerif'te geçen "Allah evvelâ benim aklımı ve nefsimi halketti" ifadesindeki "nefs" kelimesi, beşerî anlamdaki kötülüğü emreden nefs değil, ilâhî mânâda "o şey'in zâtı" hükmüyle belirtilen "Nefs-i Muhammediyye"yi, yani Hakîkat-i Muhammediyye'nin zâtını ifade eder⁶. Bu hakikat, yedi nefs mertebesi ve beş hazret mertebesi dahil olmak üzere tüm mertebeleri kapsayan Ahadîyyet mertebesiyle ilişkilidir⁵. Dolayısıyla, Hakîkat-i Muhammediyye'ye ulaşmak, nefs-i emmâre başta olmak üzere nefs mertebelerinin zulmetini aşarak ilâhî bir yaşamın başlamasıyla gerçekleşen bir sülûk neticesidir.