Halîfe niçin Âdemiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?
Halîfe kavramı, Âdemiyye Fassı'nda insanın Allah'ın tüm isimlerini kendinde toplayan "câmi' varlık" olması ve bu sayede Hak ile mahlûkat arasında bir vasıta teşkil etmesi sebebiyle anlaşılır kılınır. Âdem, Allah'ın yeryüzündeki halîfesi olarak yaratılmış, bu halîfelik vasfı onu diğer varlıklardan üstün kılmış ve tüm âlemin ona boyun eğdirilmesini sağlamıştır. Bu durum, Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayetiyle ifade edilmiş, meleklerin Âdem'e secdesi üzerinden de insanın bu üstün konumu vurgulanmıştır¹·².
Detaylı cevap
Halîfe, lugatte "ardından gelen, vekîl" anlamına gelir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfını ifade eder. Âdemiyye Fassı, halîfeliğin özünü, Âdem'in tüm Esmâ-i İlâhiyye'yi kabule müsait, câmî bir mahalle sahip olmasında bulur. Bu câmîlik, insanı bütün varlıkların özü yapar ve Allah ile mahlûkat arasında bir köprü vazifesi görmesini sağlar¹. Nitekim, Âdem'in ilk zuhur ismi ve lakabı "Halife"dir³·⁴. Bu halîfelik, insanın kendi beden mülkünde Zâtî tecelliye mahal olacak bir gönül halk etmesiyle aktif hale gelir⁵. Âdem Fassı'nda, "İşte bu ilâhî tanım, edep sahibi, emin ve halife olan kullarını Hakk'ın terbiye ettiği şeydir" buyrulmuştur⁶. Bu da halîfeliğin ilâhî bir terbiye ve emanet olduğunu gösterir. Halîfe, kendi başına müstakil bir vücut sahibi değil, Halîk'ın zuhuruna ayna olan bir mahaldir. Terzibaba çizgisinde ise halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesiyle yaşanır. Her halîfe bir "imâm"dır; ancak her "imâm" halîfe değildir, aksine bazı imâmlar halîfedir. Bu sebeple, imâmet ve hilâfeti bir araya getiren kimseye "halîfe" denildiğinde, imâmet hilâfetin bir ismi olmuş olur⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sâd Sûresi · s.50“Âdem’e tahsis edilmesi, insanın Allah’a halife olmasıyla ilgilidir. Halifelik, hem insanı bütün varlıklardan üstün kılar hem de tüm âlemin insana boyun eğdirilm”Oku
- 2K1-1
- 3DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.232“İlk zuhur ismi “Âdem” ve lakabı da “Halife”dir. Bu yüzdendir ki, Hazreti Muhammed (s.a.v.) “Biz son gelen ilkleriz” 462 şeklinde buyurmuştur. Bu hakîkatleri idr”Oku
- 4Aşk ve İrfân Yolunda · s.232“İlk zuhur ismi “Âdem” ve lakabı da “Halife”dir. Bu yüzdendir ki, Hazreti Muhammed (s.a.v.) “Biz son gelen ilkleriz” 462 şeklinde buyurmuştur. Bu hakîkatleri idr”Oku
- 5Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.165“İşte bunun üzerine kişinin varlığında oluşan kendi ürettiği kuvvet meleklere, Rabb’ı has’ı “Ben bu beden mülkünde Zâti tecelliye mahal olacak bir halife gönül h”Oku
- 6Kelime-i Mûseviyye · s.279“NitekimFass-ı Âdemî’deءأمَنــالءأدَبــالدَه ُلحــق ُّ بــه عبــأدَّبإ لٰهِــي ُّ ممــاللتعريــف َُ فهــذ Nitekim Âdem Fassı'nda, Nitekim Âdem Fassı'nda, ءأمَنــ”Oku
- 7Kelime-i Hârûniyye · s.3“HİKMET-İ İMÂMİYYE BEYÂNINDADIR Ma’lûm olsun ki:Fass-ı Dâvûdî’de dahi îzâh olunduğu üzere her bir halîfe “imâm”dır; fakat her bir “imâm” halîfe değil, belki ba’z”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.