Halîfe ve Mürşid'i birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?

Halîfe, lugatte "ardından gelen, vekîl" anlamına gelir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfıdır. Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayeti, Esmâ-i İlâhiyye'nin Âdem'de tecellî ettiğini bildirir. Halîfe, kendi başına müstakil bir varlık değil, Halîk'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir. Terzibaba çizgisinde halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesidir.

Fusûsu'l-Hikem'deki Hârûniyye Fassı, "Hikmet-i İmâmiyye"yi açıklar¹. Bu Fass'a göre, her halîfe bir "imâm"dır; ancak her "imâm" halîfe değildir, aksine bazı imâmlar halîfedir¹. İmâmet ve hilâfeti bir araya getiren bir kimseye "halîfe" denildiği zaman, imâmet, hilâfetin bir ismi olmuş olur¹. Hârûn (a.s.)'ın imâmeti, Mûsâ (a.s.) tarafından yönlendirilen hilâfeti de bir araya getirir¹. Bu durum, mürşidin, halîfelik vasfıyla birlikte, sâliklere rehberlik eden bir imâm olma yönünü gösterir. Mürşid, Hak'tan aldığı emaneti taşıyan bir halîfe olarak, aynı zamanda sâlikleri doğru yola sevk eden, onlara Hakikat'i gösteren bir rehberdir. Bu bağlamda, mürşid, hem hilâfetin hem de imâmetin özelliklerini kendinde cem eden bir şahsiyettir.