Hûdiyye Fassı'nın iki şerh çizgisi arasındaki ortak zemin nedir?

Hûdiyye Fassı, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinin önemli bir bölümüdür. Bu fassın şerhleri arasındaki ortak zemin, Şeyh-i Ekber'in tasavvufî vücud anlayışının temel taşlarından olan ahadiyyet kavramına dayanır. İbn Arabî, Yusuf Fassı'nda "ahadiyyet-i zâtiyye" yani Zât'ın hiçbir nispet kabul etmeyen mutlak birliği ile "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" yani ilâhî isimlerin birliğini ele almıştır¹. Bu iki ahadiyyet mertebesi, vâhidiyyetten önceki teklik hallerini ifade eder; zira vâhidiyyet, esmâ ve sıfatların tafsîl bulduğu, kesretin menşei olan bir mertebedir.

Hûdiyye Fassı'nın şerhleri, bu ahadiyyet anlayışını Hûd (a.s.)'ın hikmeti üzerinden "ahadiyyet-i rubûbiyyet"e, yani Rablık birliğine taşır. Ortak nokta, Hûd (a.s.)'ın hikmetinin bu Rablık birliğine dayandığını beyan etmektir¹. Bu, Allah'ın rubûbiyyetinin, yani terbiye ediciliğinin ve her şeyi tedbir ediciliğinin de mutlak bir teklik içinde olduğunu idrâk etmeyi gerektirir. Şerhler, bu birliğin idrâkiyle, halkın varlığının dahi Hakk'a ait olduğunu ve soru ile cevabın kendisinden yine kendisine gerçekleştiğini vurgular². Bu idrâk, sâlikin benlik vehminden kurtulup fenâ zevkine ulaşmasına vesile olur. İlim mertebesinin Zât'ın ilmi ile mümkün varlığın ilmiyle kâmil olması gibi³, ahadiyyet-i rubûbiyyet de Hakk'ın hem zâtî hem de sıfatî tecellîlerini kapsayan bir teklik mertebesidir.