Hûdiyye ve Nûhiyye arasındaki köprü kavram nedir?

Hûdiyye ve Nûhiyye arasındaki ilişki, tasavvufî düşüncede Hakk'ın farklı tecellî mertebelerinin idrakine işaret eder. Şeyh-i Ekber İbn Arabî, Hûd (a.s.)'ın hikmetini "ahadiyyet-i rubûbiyyet" ile ilişkilendirir¹. Bu, Hakk'ın Rablık vasfındaki birliğini, yani bütün varlık âlemini terbiye eden ve idare eden tek kudret oluşunu vurgular. "Ahadiyyet-i rubûbiyyet", "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"den (ilâhî isimler birliği) sonra gelen bir mertebedir¹. Bu bağlamda, Hûdiyye, Hakk'ın Rab olarak birliğini ve bu birliğin varlık üzerindeki tecellîlerini anlamayı temsil eder.

Nûhiyye ise "Subbuh" kelimesiyle açıklanır ve "çok tesbih" anlamına gelir². Tesbih, Allah'ı imkân âleminin hükümlerinden, yani sonradan meydana gelen sınırlamalardan tenzih etmektir². Bu mertebe, Hakk'ın aşkınlığını, her türlü eksiklik ve sınırlamadan münezzeh oluşunu idrak etmeyi ifade eder. Nûhiyye mertebesi, aynı zamanda Nuh (a.s.)'ın "ikinci Âdem" olarak anılmasıyla da bağlantılıdır; bu, neslin yeniden ondan başlaması ve bir nevi yenilenme, arınma ve tenzih sürecini temsil eder³.

Bu iki kavram arasındaki "köprü", Hakk'ın hem birliğini (ahadiyyet-i rubûbiyyet) hem de aşkınlığını (tesbih/tenzih) bir arada idrak etme çabasıdır. Hûdiyye, Hakk'ın varlık âlemindeki Rablık tecellîlerini kuşatan birliği ifade ederken, Nûhiyye, bu tecellîlerin ötesinde Hakk'ın mutlak tenzihini ve sınırsızlığını vurgular. Bu iki idrak, sâlikin Hakk'ı hem varlıkta hem de varlığın ötesinde kavramasına olanak tanıyan bir bütünlük sunar.