Hullet (Dostluk) kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?
Hullet (dostluk) kavramı, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en samimi muhabbet bağını ifade eden ve Hz. İbrâhim'in "Halîlullâh" lakabıyla anılmasına sebep olan özel bir mertebedir. Bu mertebe, sâlikin sülûk yolculuğunda afak ve enfüsün ilk tevhid edildiği, yani beden ve nefsin Allah'tan ayrı olduğu düşüncesinin birleştiği bir zuhûr mahallidir¹·². Hulletin zuhûr ettiği temel mahal, sâlikin kendi ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak ettiği, fenâ-i ef'âl mertebesine ulaştığı noktadır³. Bu idrakle kişi, Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giyinerek ilâhî dostluk elbisesini kuşanır⁴.
Detaylı cevap
Hullet, tasavvufta peygamberlerin makâmları arasında özel bir yere sahip olup, Hz. İbrâhim'e mahsus "halîlullâh" lakabının kaynağıdır. Bu dostluk mertebesi, sâlikin seyr-ü sülûkunda yaşanacak bir makamdır ve "İbrâhîmiyyet" olarak da anılır⁵·⁶. Hulletin zuhûr ettiği mahaller, sâlikin mânevî yolculuğundaki idrak ve hâl değişimleriyle yakından ilişkilidir.
Öncelikle, hulletin zuhûr ettiği temel mahal, sâlikin kendi ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesidir. Bu idrak, kişinin kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu anlamasıyla gerçekleşir⁷. Bu mertebenin kemâli, fenâ-i ef'âldir; yani âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığı, bütün faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğu kesin olarak bilinir³. Bu, aynı zamanda "Lâ fâile illâllah" (Hakk'tan başka fâil yoktur) hakikatinin yaşandığı yerdir¹.
İkinci olarak, hullet, afak ve enfüsün ilk tevhid edildiği, yani beden ve nefsin Allah'tan ayrı olduğu düşüncesinin birleştiği bir mahal olarak zuhûr eder¹·². Bu birleşme, sâlikin nefsaniyetini Hakk'a devretmesiyle gerçekleşir ve Cenâb-ı Hakk ona Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydirir⁴. Bu "dostluk elbisesini" giymek, Esmâ-i Hüsnâ'nın manalarının kişide zuhura çıkması veya idrak edilmesiyle mümkündür⁷. Bu idrakle, ayrı ayrı esmâlar değil, küllî esmâlar ve Rabbü'l-Erbâb mertebesi sâlik üzerinde tesir etmeye başlar⁴.
Son olarak, hullet, esmâ-i İlâhiyyeden olan dostluk elbisesini giyip "Halîlü'r-Rahmân" lakabıyla anılmaya başlandığında ve bu sebeple kendisinden "selâm" isminin zuhuruyla hak edilen bir sıfattır⁸·⁹. Bu, sâlikin mânevî yolculuğunda büyük bir metânet göstererek ulaştığı bir makamdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 17, s. 45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 3Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 4En'âm Sûresi, s. 90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 5Bürûc Sûresi, s. 29““İbrâhim” üzerine, denince bunun bir mertebe olduğunu ve bu mertebenin daha başka zuhur mahallerinin de olabileceğini anlamış oldu. Çünkü gerçekten İbrâhîmiyyet”Oku
- 6Enbiyâ Sûresi, s. 147““İbrâhim” üzerine, denince bunun bir mertebe olduğunu ve bu mertebenin daha başka zuhur mahallerinin de olabileceğini anlamış oldu. Çünkü gerçekten İbrâhîmiyyet”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 8Altı Peygamber (Cilt 3), s. 84“Buraya kadar gelen hâdiseler hakkında büyük bir metânet gösteren ve esmâ-i İlâhiyyeden olan hullet dostluk elbisesini giyip (Halîlürrahmân) lâkabıyla anılmaya b”Oku
- 9Sâffât Sûresi, s. 81“. ----------------- Buraya kadar gelen hâdiseler hakkında büyük bir metânet gösteren ve esmâ-i İlâhiyyeden olan hullet dostluk elbisesini giyip (Halîlürrahmân) ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.