Hüvviyet'in Hûdiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Hüvviyet, tasavvuf metafiziğinde Hakk'ın "O"luk vasfını, zâtın kendine âit olma mahremiyetini ifade eden sırrî bir terimdir. Bu kavram, bütün taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalanı işaret eder. Arapça'daki "hüve" (هو) zamiri, "O" anlamına gelen tekil mağayyeb zamiridir ve İhlâs Sûresi'nin başında yer alan "kul hüvallâhu ehad" (de ki: O Allah birdir) ifadesindeki "hüve" kelimesi, hüvviyetin Kur'ân'daki temel ifadesidir. Tasavvufî anlayışa göre, bu sıralamada "O" (hüve) en içteki zâta, "Allah" o zâtın bilinen ismine, "birdir" ise o ismin sıfatına işaret eder.

Hüvviyet, ahadiyyet ile aynı kademede olan, zâtın kendine âit mahremiyetidir. Ahadiyyet, Hakk'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir. Vâhidiyyet ise, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve ahadiyyetten sonra gelir, kesretin zeminini oluşturur. Hüvviyet, ahadiyyetten daha derin bir mertebede, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız sırf "O"luk vasfını taşır.

Şeyh-i Ekber (r.a.), Yûsuf Fassı'nın sonunda "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"yi (ilâhî isimler birliğini) zikrettikten sonra, "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i (Rablık birliğini) içeren "Hikmet-i Hûdiyye"yi beyan etmiştir³. Bu bağlamda, Hârûniyye Fassı'nın tenzîh bahsi, hüvviyetin bütün taayyünlerin ötesinde olması sebebiyle onun yeridir. Kelime-i Tevhid'in ilk zuhuruna kaynak olan Hüvviyet'in "hu"su, mutlak hüvviyeti ve bir bakıma ism-i a'zamı simgeler ve hakikatinin idraki mümkün değildir².