İbrâhîmiyye Fassı, İsmâîliyye Fassı ile nasıl ilişkilenir?

İbrâhîmiyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'de Hz. İbrâhîm'in manevî mertebesi olan hullet hikmetini tahkîk eder. Hullet, Hak ile kul arasındaki en derin ve samimi dostluk hâlidir; kalbin her gözeneğine nüfûz eden bir muhabbet bağıdır. Hz. İbrâhîm'in "Halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını alması, Nisâ 125'teki "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" ayetiyle sabittir. Bu makâm, peygamberlere verilen üç temel makâmdan biri olup, mahbûbiyyetten (Hz. Muhammed'e mahsus) farklı olarak, sevenin sevdiğine karışması, içiçe olması anlamına gelir. Hz. İbrâhîm'in yıldızları, ayı ve güneşi denedikten sonra "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmesi, bu hullet makâmının başlangıcıdır.

İsmâîliyye Fassı ise, Hz. İbrâhîm'in oğlu Hz. İsmâîl'e tahsis edilmiş olup, Hikmet-i Aliyye'yi, yani saîd olmanın sırrını, Rabb-ı hâs kavramını ve mârifet-i Rabbâniyye'yi işler (İsmail Fassı). Bu fass, Hz. İsmâîl'in babasıyla birlikte Kâbe'yi inşâ etmesi (Bakara 127, K1-59) ve kurban edilme hadisesindeki teslimiyeti üzerinden manevî bir derinlik kazanır. Tasavvufta Kâbe, vahdet-i vücudun dış sembolü ve sâlikin kalbinin iç Kâbesinin yansıması olarak görülür. Hz. İbrâhîm ve İsmâîl'in Kâbe'yi birlikte inşâ etmeleri, tasavvufta iki neslin manevî birleşmesi, yani mürşid-mürid ilişkisi gibi bir sembolizm taşır. Dolayısıyla, İbrâhîmiyye Fassı'ndaki hullet hikmeti, İsmâîliyye Fassı'ndaki teslimiyet ve mârifetle tamamlanarak, manevî sülûkun farklı ve birbirini bütünleyen mertebelerini ortaya koyar.