İbrâhîmiyye Fassı neyi anlatır?

İbrâhîmiyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'de yer alan ve Hz. İbrâhîm'e tahsis edilmiş bir bölümdür. Bu fassın ana teması, Hak ile kul arasındaki dostluğun en içli hâli olan hullettir. Hullet, lugatte "derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli" anlamına gelir ve tasavvufta muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimi bir bağ olarak kabul edilir. Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını alması, bu makâmın kendisine özgü olduğunu gösterir ve Nisâ 125'teki "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" ayeti bu kavramın asıl menşeidir.

Tasavvufî tasnifte, peygamberler arasında dört temel makâm bulunur: nübüvvet, risâlet, mahbûbiyyet (Hz. Muhammed'e mahsus) ve hullet (Hz. İbrâhîm'e mahsus). İbrâhîmiyye Fassı, hulletin mahbûbiyyetten farkını da açıklar. Mahbûbiyyet, sevenin sevilenden öte olması, yani Hak'ın kulu "mahbûb" edinmesi iken; hullet, sevenin sevdiğine karışması, dostluğun her gözeneğe nüfûz etmesidir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı, "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder.

Hz. İbrâhîm'in hullet makâmına erişme yolculuğu, En'âm 76-79'daki yıldızı, ayı ve güneşi denedikten sonra "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) deyip "innî veccehtu vechiye lillezî fataras-semâvâti ve'l-ard" (yüzümü gökleri ve yeri yaratana çevirdim, hanîf olarak) hâline ermesiyle başlar. Bu, hulletin başlangıcıdır. Daha sonra Sâffât 102'de Hz. İsmâîl'i kurban etmeye götürmesi ise hulletin kemâlini gösterir. İbrâhîmiyye Fassı, bu derin dostluğun ve teslimiyetin hikmetlerini tahkîk eder.