İdrîsiyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat nedir?

İdrîsiyye Fassı, tasavvufî metinlerde özellikle "ruhâniyet" bahsiyle derin bir bağlantı kurar. Bu fassın temel gayesi, sâlikin kendi varlığının idrakine ulaşmasıdır. Nitekim, "Eymen vadisi" ifadesiyle kişinin kendi varlığını bilme düzeyi kastedilir; kişi bu düzeye ulaştığında Hakk'ın sözünü duyar ve ilahi hakikatleri idrak etmeye başlar¹. Kendi varlığının dışında kalan bir kimsenin kendini anlaması mümkün değildir¹.

Bu idrak, İnsân-ı Kâmil'in cahilliği ve zalimliği gibi görünen ancak aslında bir iltifat olan hallerle açıklanır. İnsân-ı Kâmil, kendi nefsine karşı cahil, yani beşeriyetinden sıyrılmış, Hakk'a arif olandır. Zalimliği ise "ama'iyyet hakikatine" ulaşmasından kaynaklanır ki bu, nefsani beşeriyetteki karanlık anlamından farklıdır². Bu durum, kelimelerin sadece zahirî anlamlarıyla değil, özleriyle kavranması gerektiğini vurgular².

İdrîsiyye Fassı'nın mükâşefe ile olan bağlantısı da bu temel hakikati pekiştirir. Mükâşefe, sâlikin mücâhede neticesinde tezkiyeyi kemâle erdirmesiyle Hakk'ın ona perdeleri kaldırması ve gayb âleminden kalbine inen doğrudan idraklerdir. Bu, ilm-i ledünnînin mahalli olup, sâlikin bir hakikati hiçbir dış etken olmaksızın kalbine inmiş gibi bilmesidir. Dolayısıyla İdrîsiyye Fassı, sâlikin kendi özüne dönerek ilahi hakikatleri doğrudan ve perdesiz bir şekilde idrak etmesini, yani ruhaniyetini kemâle erdirmesini hedefler.